Jaaroverzicht 2021

Na 75 jaar blijven meteoren en meteorieten onverminderd de interesse wekken. Ondanks de pieken en dalen van de coronacrisis was het afgelopen jaar geen jaar van stilstand. In dit jaaroverzicht blikken we terug op 2021, te beginnen met ontwikkelingen binnen de vereniging.

Het bestuur van de werkgroep heeft in 2021 versterking gekregen van twee nieuwe bestuursleden: Esther Hanko en Michiel Rodenhuis. Hun benoeming vond plaats op de digitale Algemene Ledenvergadering van 27 maart. De nieuwe energie en het enthousiasme zorgt al voor veel leuke ideeën en ontwikkelingen. Zo is er een ‘R&D’ appgroep opgestart die ook regelmatig afspreekt per ZOOM om over nieuwe projecten en plannen na te denken. In navolging hiervan volgt er binnenkort ook een ‘algemene’ appgroep voor de leden van de werkgroep. Zo kan iedereen onderling in contact blijven, kennis delen én elkaar enthousiasmeren voor meteoren en meteorieten. Ben je werkgroeplid en wil je in de appgroepen meedoen? Stuur dan bericht aan het bestuur per email, zodat we je kunnen toevoegen. Ben je nog geen lid van de werkgroep? Word dan snel lid van de werkgroep!

Vanaf het begin van het jaar zat het land in een lockdown. Na de derde golf in maart kwam er in april langzaam wat meer zicht op versoepelingen. In mei was het einde van de lockdown in zicht en in juni ging de samenleving langzaam weer open. De overgang was er een van uitersten, want het markeerde een periode met meer optimisme en vrijheden, maar ook een waarin onze vereniging een van de meteoorwaarnemers van het eerste uur verloor.

Prof. dr. Kees de Jager (1921-2021)

Kees de Jager stond voornamelijk bekend om zijn onderzoek naar de zon en zijn inspanningen om sterrenkunde te populariseren, maar hij was – vooral in de beginjaren – ook van grote betekenis geweest voor de Werkgroep Meteoren. Mede door zijn stimulerende inzet en adviezen is de werkgroep tot grote bloei gekomen en zijn uiteenlopende waarneemmethodes en technieken ontwikkeld waarvan de werkgroep nog steeds profijt heeft. Naar aanleiding van zijn honderdste verjaardag op 29 april, deed het bestuur de leden het voorstel om Kees de Jager te benoemen tot erelid. Tijdens een speciaal georganiseerde ALV werd Kees de Jager op 15 mei 2021 officieel benoemd tot erelid van de vereniging, het derde erelid na Machiel Alberts en Hugo van Woerden. Kees de Jager werd op de hoogte gebracht van de bijzondere benoeming door zijn zoon, aan de hand van een videoboodschap. Kees was verheugd met het nieuws en deelde zijn hartelijk dank en waardering aan het bestuur en leden van de vereniging. Het eerbetoon deed hem persoonlijk goed. De speciale gekalligrafeerde oorkonde heeft hem alleen niet meer op tijd kunnen bereiken. Op 27 mei 2021 is Prof. dr. Kees de Jager overleden in zijn woonplaats Den Burg, Texel.

Kees de Jager en Marcel Minnaert in gesprek bij een meteorencamera op het waarneemdak van sterrenwacht Sonnenborgh. Foto: Archief Sterrenkundig Instituut Utrecht.

Meteorenzwermen

De Perseïden waren in 2021 aantrekkelijk om te bekijken, omdat de maan nauwelijks stoorde. Of dit jaar “het beste jaar was in 24 jaar tijd” was (zoals verschillende media opperden) viel te betwijfelen, aangezien het kijksucces in Nederland sterk van het weer en de waarneemomstandigheden afhangt. Er werd geen noemenswaardige uitbarsting verwacht, zoals in 2016 toen de aarde door dichtere delen van de meteorenzwerm bewoog. In tegendeel, visuele waarnemers viel het op dat in 2021 de maximumactiviteit enigszins achterbleef. Verschillende verenigingen, sterrenwachten en amateurs genoten onverminderd van een mooie zomeravond met meteoren. De zwerm verraste toch nog met een onverwachte uitbarsting op zaterdagochtend 14 augustus tussen 08:00 en 11:00 Nederlandse tijd, zo melden de internationale organisatie voor Meteoorwaarnemers IMO en de nieuwssite voor meteoorwaarnemers MeteorNews. Het aantal meteoren was 2 à 3 keer hoger dan de gebruikelijke maximumactiviteit in de nacht van 12-13 augustus. Vanwege het tijdstip was de uitbarsting echter niet te zien vanuit Nederland, maar wel door waarnemers in de VS en Canada.

Wegens slechte weersomstandigheden waren de Geminiden niet zichtbaar. Opvallend was dat er afgelopen jaar weinig opmerkelijke vuurbollen werden gemeld, zoals voorgaande jaren. Of dit samenhangt met de coronasituatie doordat er minder reisbewegingen en activiteiten buiten waren, is vooralsnog niet eenduidig vast te stellen.

Perseïden-uitbarsting van visuele waarnemingen door Pierre Martin in Ottawa, Canada. (Bron: Meteornews)

Lustrumviering verhinderd door coronasituatie

Op 25 augustus 2021 bestond de Werkgroep Meteoren 75 jaar. Wat ooit begon als de ‘Astroclub’ in 1943 werd in 1946 een vereniging speciaal gericht op het waarnemen van meteoren. De werkgroep is daarmee tevens de oudste werkgroep die sinds haar oprichting is aangesloten bij de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (KNVWS). Wegens de coronamaatregelen was het niet mogelijk om hier op feestelijke wijze bij stil te staan. De jaarlijkse ‘Meteorendag der Lage Landen’ kon in november vanwege de coronasituatie en de annulering van de Astrodag niet georganiseerd worden. Ook de uitreiking van de prijzen van de KNVWS aan onze werkgroepleden moest daarom doorgeschoven worden naar 2022.

Simon van Leverink, oud-voorzitter van onze werkgroep, schonk ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan een grote door hem gemaakte foto op een aluminium plaat van de spectaculaire Leoniden meteorenregen van 2001 in Zuid-Korea. Tijdens het hoogtepunt van de uitbarsting lag het ZHR rond de 3291. Het bestuur heeft het cadeau in dank aanvaard en gaat hier een mooie locatie voor zoeken zodat het publiek deze ook kan bewonderen.

Simon van Leverink met een foto van 45 meteoren die in een half uur werden vastgelegd tijdens de uitbarsting van de Leoniden in 2001. Het ZHR lag ten tijde van de foto rond de 1003. Hij schonk de foto aan de Werkgroep.

Aandacht voor meteorieten

In het dorp Odiliapeel, gemeente Uden, is op 9 september 2021 een monument onthuld voor de Uden-meteoriet die op 12 juni 1840 insloeg in de nabijgelegen Staartjespeel. De plaatsing van het monument gebeurde op initiatief van Sterrenwacht Halley, met een rol van ons bestuurslid Urijan Poerink. De sterrenwacht nam ook het initiatief om de meteoriet ‘Uden’ tijdelijk terug te laten keren naar Uden voor een expositie in Museum Krona. De werkgroep zou ook bij enkele gelegenheden hieromheen een rol spelen. Noodgedwongen werd de expositie rond Pasen 2021 echter weer opgebroken, vanwege de coronamaatregelen. Er zijn ideeën om de tentoonstelling van de ‘Uden’ in 2022 opnieuw op te bouwen bij Museum Krona.

Er was meer nieuws rond meteorieten tijdens de coronapandemie. Werkgroeplid Sebastiaan de Vet richtte het Delft Meteorite Lab op. Het is een nieuwe, virtuele collectie met fotorealistische 3D-modellen van meteorieten en inslaggesteenten die gemaakt is bij de TU Delft. Ter gelegenheid van het Weekend van de Wetenschap (begin oktober 2021) werden alle in Nederland gevonden meteorieten hier in gepubliceerd. De 3D modellen werden ook gebruikt in het nieuwe online college bij de Universiteit van Nederland: ‘Valt er binnenkort een meteoriet op je dak?’. Verschillende musea en amateurs hebben al interesse getoond om deze digitale 3D modellen via het Delft Meteorite Lab te willen gebruiken.

Het monument voor de Uden staat midden in het dorp op het geheel nieuwe Terraveenplein, dat op 9 september feestelijk werd opgeleverd. Bij die gelegenheid onthulden wethouder mevrouw Ingrid Verkuijlen van Uden en Halleyjeugdlid Lenn van Schadewijk, woonachtig in Odiliapeel, het monument.

Tot slot

In het jaaroverzicht van 2020 sloten we af met de hoop dat we in 2021 konden uitkijken naar het 75-jarig bestaan en dat we onze leden weer konden verwelkomen bij fysieke activiteiten. De werkelijkheid bleek in 2021 toch weerbarstiger. Toch zijn we hoopvol en zien we de blijvende (en groeiende) interesse voor meteoren. Het aantal volgers op onze sociale media groeit, onze bestuursleden verschijnen in de media om duiding te geven bij meteorenzwermen en we hebben dit jaar weer nieuwe leden kunnen verwelkomen bij onze vereniging. Daarom spreken we de wens van vorig jaar weer uit voor 2022, want we hopen vurig om samen met de leden het glas te kunnen heffen op het bijzondere lustrum. Om ons lustrum toch te markeren en onze community te blijven betrekken bij de vereniging, ontvangen alle ingeschreven leden van de Werkgroep Meteoren begin-januari 2022 een attentie op de deurmat.

Blijf gezond en hopelijk tot in het nieuwe jaar!

Het bestuur
Joost, Sebastiaan, Urijan, Felix, Esther, Michiel

Interessant? Deel deze pagina:
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin
Pin on Pinterest
Pinterest
Print this page
Print
Email this to someone
email