Jaaroverzicht 2020

We kijken terug op een bewogen jaar, niet alleen vanwege de coronacrisis die in maart zijn grip op ons dagelijks leven versterkte, maar ook vanwege alle andere ontwikkelingen. Het jaar kenmerkte zich met bijzondere vuurbollen en gunstige omstandigheden voor grote meteorenzwermen. Een van onze bestuursleden werd papa en we verloren een van de oprichters van onze vereniging.

In maart sloeg de coronacrisis toe waardoor veel verenigingsactiviteiten en vooral de publieke activiteiten tot stilstand kwamen. Toch was 2020 voor ons geen jaar van stilstand. In dit jaaroverzicht blikken we terug op 2020, te beginnen met ontwikkelingen binnen de vereniging.

WerkgroepledenGert Jan Netjes en Dušan Bettonvil vielen in de prijzen bij de KNVWS.Gert Jan Netjes ontvangt de prestigieuze Dr. J. van der Biltprijs 2020 voor zijn kleurrijke werk op het gebied van slijpplaatjes van meteorieten, waarmee hij de ‘sterrenkunde door de microscoop’ beoefend. De Hugo van Woerdenprijs 2020 (bedoeld voor jeugdleden binnen de KNVWS) gaat naar Dušan Bettonvil (15) wint deze prijs voor o.a. zijn unieke prestatie met de bouw van een softwareprogramma voor het modelleren van de val van meteorieten naar de grond. Vanwege de coronasituatie kon de Astrodag niet doorgaan en zullen de prijzen in 2021 worden uitgereikt.

De jaarlijkse ‘Meteorendag der Lage Landen’ kon vanwege de coronamaatregelen niet georganiseerd worden. Andere bijeenkomsten vonden in alternatieve vorm plaats, zoals op zaterdag 19 September International Meteor Conference. Ook deze 3-daagse meeting, waar zowel amateurs en professionals van over de hele wereld elkaar ontmoeten, en deze keer te gast in Hongarije, kon niet fysiek doorgaan. Er voor in de plaats kwam een 1-daags online event, dat ook erg de moeite waard bleek. Het beidt ons in elk geval inspiratie voor digitale bijeenkomsten, als de beperkingen van corona nog lang doorzetten.

Naast dit positieve nieuws hebben wij ook tot ons leedwezen moeten vernemen, dat prof. dr. Hugo van Woerden op 4 september 2020 na een kort ziekbed in Groningen is overleden. Hij was in de oorlogsjaren een van de oprichters van de Astro Club, de voorloper van de Werkgroep Meteoren van KNVWS, waarvan hij later erelid zou worden. Op de website van de Werkgroep en de KNVWS verschenen in memoria.

Meteorenzwermen

Fris in het nieuwe jaar was er meteen een kans om één van de grote meteorenzwermen te bekijken: de Boötiden, ook wel bekend als Quadrantiden. De omstandigheden waren in 2020 heel goed (vooropgesteld dat het weer meewerkte doordat de maan niet stoorde. Dit jaar verbleef Felix Bettonvil op La Palma. Het bleek uiteindelijk zowel in Nederland als La Palma helder te zijn waardoor de zwerm vanaf vele plaatsen goed te zien was zowel met het blote oog als wel met foto- en video netwerken van meteorenwaarnemers (KNVWS Werkgroep Meteoren, Dutch Meteor Society/CAMS).

Op de top van het eiland La Palma, 2300m, boven de inversielaag, met in de verte Tenerife, in de vroege ochtend van 4 januari, net voor zonsopkomst.

In de nacht van dinsdag 21 op woensdag 22 april viel het maximum van de meteorenzwerm Lyriden verwacht. De zwerm bood een mooie kans om tijdens de eerste piek van de coronacrisis meteoren te kijken, hoewel het geen spektakelstuk zou worden.

Ondanks het tropische weer, leek het er even op dat de Perseïden dit jaar achter de wolken verscholen bleven. Dat gebeurde uiteindelijk toch niet: de nacht van 12 op 13 augustus verliep voor grote delen van Nederland onbewolkt en dat leverde toch heel wat waarneemactiviteit op. Na de eerste coronapiek waren fysieke activiteiten weer mogelijk (op een veilige 1,5-meter afstand). We hadden daarom als gebruikelijk weer de locaties op een rij gezet waar er publiekssterrenwachten een speciale avond organiseerden rondom de Perseïden.

In december experimenteerde de werkgroep met een livestream-event en online waarnemen tijdens de Geminiden. Het maximum van deze meteorenzwerm viel in de nacht van 13-14 december 2020. De Werkgroep Meteoren en het Anton Pannekoek Instituut organiseerden daarom samen op zondagavond 13 december 2020 een livestream. Ondanks dat de weersvoorspellingen op 13-14 december niet heel gunstig zijn gaat het evenement wel gewoon door.

Vijf indrukwekkende vuurbollen

In de nacht van 3 maart, rond 00:30 MET, is door meer dan honderd waarnemers een heldere vuurbol rapporteert. De vuurbol is te zien geweest vanuit heel Nederland en verscheen in Duitsland net over de Nederlandse grens tussen Nijmegen en het Roergebied.

Een maand later op zaterdagavond 4 april omstreeks 23:45 plaatselijke tijd was het weer raak. Toen zagen veel mensen door het Nederland een mooie vuurbol. Naast de ruim honderd meldingen in Nederland, waren er in Duitsland ook al ruim 40 meldingen binnengekomen. Eerste analyses door de Werkgroep Meteoren van de binnengekomen opnames en getuigenverslagen stelden dat de vuurbol verschenen is in het gebied ten Noordoosten van Groningen, en vermoedelijk is uitgedoofd boven de Waddenzee.

Op dinsdagavond 25 augustus om 20:50:22 MEZT, kort na zonsondergang, is in verschillende delen van Nederland een vuurbol waargenomen. In totaal zijn ruim bijna 230 ooggetuigen via het internationale vuurbolmeldpunt waarnemingen doorgegeven. Vanuit Drenthe werd de vuurbol vastgelegd met de allsky-camera DAARO! die door Felix Bettonvil van de Werkgroep Meteoren wordt beheerd. Het traject in de atmosfeer, snelheid en oorsprong leidden ertoe dat we niet uit konden sluiten dat er (kleine) stukjes waren overgebleven.

De vuurbol die op 10 mei aan de hemel verscheen, werd ook vastgelegt door de DAARO! camera in Dwingeloo.

Dinsdagochtend 23 september omstreeks 05:53 uur MET vloog een vermoedelijk komeet- of planetoïdeachtig object de aardatmosfeer binnen, om die vervolgens enkele tientallen seconden later weer te verlaten. De aardscheerder is een betrekkelijk zeldzame verschijning tussen de duizenden meteoren en tientallen vuurbollen die jaarlijks boven Nederland zichtbaar zijn. Meer dan 110 mensen hebben de vuurbol in de vroege ochtend ook gezien.

Op vrijdagavond 20 november om 18:55 MET is vanuit een groot deel van Nederland een vuurbol waargenomen. Zaterdagochtend hadden al meer dan 400 ooggetuigen via het internationale vuurbolmeldpunt waarnemingen doorgegeven. Zondag was de teller al opgelopen tot ruim 500. Van de binnengekomen meldingen kwam het overgrote deel uit Nederland via de landelijke Werkgroep Meteoren (n=448), een goede illustratie van het succes van ons communicatie-activiteiten rond vuurbollen. Daarnaast waren er ook enkele waarnemingen vanuit Duitsland en België. Vanuit Drenthe werd de vuurbol vastgelegd met de allsky-vuurbolcamera DAARO! Op basis van een reconstructie van ooggetuigen (n=393) kwam de meteoroïde boven de provincie Groningen de atmosfeer binnen en doofde deze boven de Noordzee uit. Verschillende waarnemers maakte melding van fragmentatie van de vuurbol. Als er iets aan materiaal zijn overgebleven, dan is dat in de Noordzee zijn beland en niet meer te bergen.

Meteorieten in 2020

Vuurbollen boven Nederland waren geen gebeurtenissen die aanleiding gaven tot zoekacties. In het buitenland was er wel meteorietnieuws. Zo begon nieuwjaar begint goed met nieuwe meteorietvondst in Italië. Op de avond van nieuwjaarsdag verscheen boven het noorden van Italië een heldere vuurbol met een helderheid van magnitude -10. Na een trajectberekening met videowaarnemingen en een oproep aan het brede publiek, werden er op 4 januari nabij Cavezzo (Modena) al twee meteorieten van 55 gram geborgen.

Misschien herinner je je nog onze berichtgeving over de vuurbol van 12 september in 2019. De meteoriet die kort na de vuurbol werd gevonden in de Duitse stad Flensburg in Sleeswijk-Holstein nabij de Deense grens is inmiddels geclassificeerd en opgenomen in de database van de Meteoritical Society. Het blijkt een koolstofmeteoriet van de zeer zeldzame CM1 klasse.

De Flensburg meteoriet, 24 gram zwaar, ca. 3.7 × 3.5 cm  groot. Duidelijk is de zwarte smeltkorst te zien, de bruinige kleur is een secundaire smeltkorst ontstaan door het tijdens de val afbreken van een fragment [Bron: Karmaka].

Tot slot

Op 6 juli 2020 bestond de vereniging 74 jaar, en dat betekend dat we in 2021 uitkijken naar het 75-jarig bestaan van de werkgroep Meteoren. Wij hopen dat we onze leden in het lustrumjaar weer kunnen verwelkomen bij fysieke activiteiten om samen het glas te heffen op deze bijzondere mijlpaal.

Interessant? Deel deze pagina:
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin
Pin on Pinterest
Pinterest
Print this page
Print
Email this to someone
email

Categorieën: