Livestream-event en online waarnemen Geminiden 2020

Ieder jaar is er in december een van de grootste jaarlijkse meteorenzwermen aan de hemel te zien. Het maximum van deze meteorenzwerm vindt dit jaar plaats in de nacht van 13-14 december 2020.

De Werkgroep Meteoren en het Anton Pannekoek Instituut organiseren op zondagavond 13 december 2020 een livestream-event en online waarnemen van de Geminiden. Ondanks dat de weersvoorspellingen op 13-14 december niet heel gunstig zijn gaat het evenement wel gewoon door.

Youtube livestream (start 21:00)

De avond start met een online Youtube livestream-event op youtube. Het event start om 21.00 uur. Er zijn onder andere live-beelden vanaf het dak van het instituut. Bij slecht weer gebruikt de organisatie beelden van radiotelescopen. Sterrenkundehoogleraar en radioastronoom Ralph Wijers (UvA) en meteorenexpert Felix Bettonvil (Universiteit Leiden en Werkgroep Meteoren van de KNVWS) geven uitleg.

Virtueel meteorenkijken (start 23:00)

Na de Youtube livestream, vanaf ongeveer 23.00 uur, kunnen liefhebbers samen virtueel verder kijken met de Werkgroep Meteoren. Dit gebeurt door gebruik te maken van ZOOM. Via een link die later op deze website wordt gepubliceerd kan je inloggen op ZOOM en samen met andere geïnteresseerden verder praten over meteoren en de Geminiden in het bijzonder.


Meer achtergronden over de Geminiden 2020

Geminiden-fotowedstrijd 2020

De Werkgroep Meteoren organiseert dit jaar voor het eerst de Geminiden-fotowedstijd. Zowel leden, publiek als actieve amateurs van andere werkgroepen kunnen meedoen aan deze wedstrijd.

Maak de mooiste foto van de Geminiden 2020 en win onze fotowedstrijd! Er valt wat leuks te winnen: een unieke en speciaal gemaakte prijs bestaande uit een 3D-model van de veroorzaker van dit prachtige hemelfenomeen, de planetoïde 3200 Phaeton.

Om mee te dingen moet de foto aan een aantal eisen voldoen:

  • Gemaakt in Nederland tussen 10 en 15 december 2020
  • Afgezien van correcties van kleur, witbalans en contrast niet digitaal bewerkt
  • De foto mag een combinatie (stack) zijn van meerdere foto’s mits te camerapositie ongewijzigd is.

De jury, zijnde het bestuur van de werkgroep, zal speciaal aandacht schenken aan foto’s waarbij een compositie is gemaakt met objecten in de voorgrond of aan de horizon.

Stuur je foto uiterlijk 23 december in via het mailadres geminiden2020@werkgroepmeteoren.nl . De winnaar wordt 30 december gepubliceerd via de website. Door het inzenden van een foto stem je er mee in dat deze op de website en elders gepubliceerd mag worden, uiteraard met credits.

Capsule Hayabusa 2 trekt als vuurbol over Australië en bezorgt kostbare lading planetoïdekruimels

Afgelopen zaterdagavond tijdens pakjesavond trok de terugkeercapsule van de Hayabusa 2 missie als een vuurbol door de lucht boven Australië. De capsule koerste naar een veilige landing in het woestijngebied van de Woomera Test Range. Aan boord bevonden zich de kostbare kruimels van planetoïde Ryugu die de satelliet eerder in 2019 op de koolstofplanetoïde had opgeraapt.

Hayabusa 2 is een satellietmissie van de Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA die planetoïde Ryugu heeft bestudeerd en monsters moest terugbrengen naar de aarde. Op 21 februari 2019 en 11 juli 2019 verzamelde de satelliet succesvol materiaal aan het oppervlak en net onder het oppervlak van de koolstofplanetoïde. Na het afronden van de wetenschappelijke fase van de missie, begon de satelliet in november 2019 aan de terugreis naar aarde. Op 5 december 2020 rond 18:28 uur Nederlandse tijd dook de terugkeercapsule met het bemonsterde materiaal de atmosfeer binnen, nadat het eerder die dag was afgeworpen door de Hayabuse 2 satelliet. Verschillende camera’s van het grondteam slaagden erin om de vuurbol vast te leggen en te volgen. In de onderstaande video is goed de snelheid, helderheid en atmosferische vertraging te zien.

Na het uitdoven van de vuurbol viel de capsule naar de boogde landingszone binnen de Woomera Test Range (Woomera Prohibited Area). Dankzij het radiobaken kon een netwerk van radiostations de positie van de capsule peilen, om vast te stellen waar de capsule omstreeks 18:54 uur Nederlandse tijd aan zijn parachute is geland. Aan boord van een helikopter slaagde het bergingsteam er vervolgens in om na anderhalf uur vliegtijd en zoekwerk rond 20:47 uur Nederlandse tijd de capsule te vinden.

De capsule gezien vanuit de helikopter door het bergingsteam. Credits: JAXA/Collection team M

De berging werd uitgevoerd door technici in pakken die weg hebben van dat van bomexperts, vanwege de pyrotechnische ladingen die gebruikt zijn om de capsule van de satelliet te scheiden. De capsule is daarna verpakt om per helikopter naar de Quick Look Facility in Australië te vliegen, waarna het afreist naar Japan. Eenmaal daar aangekomen zal het planetoïdegruis verder worden bestudeerd en uiteindelijk zal het materiaal worden gedistribueerd onder verschillende onderzoeksteams.

De bovenstaande foto’s tonen de geringe afmetingen van de capsule , maar dat maakt de landing niet minder kostbaar of indrukwekkend. Het oppervlaktegruis moet onderzoekers nieuwe inzichten geven in de complexe chemie en de rol van water op het soort koolstofplanetoïden als 167123 Ryugu.

Interesse in oppervlaktegruis

Ook Nederlandse onderzoekers zijn benieuwd naar het materiaal dat Hayabusa 2 op de planetoïde Ryugu heeft verzameld. Ze denken namelijk dat er overeenkomsten kunnen zijn met bepaalde soorten meteorieten, op grond van hun studie mogelijk ook de Nederlandse Diepenveen meteoriet. Deze meteoriet werd met hulp van leden van de Werkgroep Meteoren in 2012 herontdekt en in de jaren daarna uitvoerig onderzocht.

Zo is te lezen in het webartikel van Naturalis naar aanleiding van de wetenschappelijke publicatie over Diepenveen: “De eigenschappen van de Diepenveen zette de onderzoekers op het spoor van planetoïden die kunnen lijken op de ruimterots waarvan Diepenveen ooit afbrak. Ze vonden er een door te kijken hoe zonlicht weerkaatst wordt door vergruisde oppervlakken. Het reflectiespectrum van de Diepenveen lijkt op dat van de koolstofrijke planetoïde Ryugu, een ruimterots van ongeveer een kilometer doorsnee waarop de Japanse ruimtesonde Hayabusa 2 op 21 februari 2019 is geland. ‘Hier op aarde kun je gesteente vaak in context beter begrijpen, maar dat is met een steenmeteoriet uit het zonnestelsel een stuk lastiger. Ruimtemissies kunnen dus uitkomst bieden,’ licht Naturalis-onderzoeker en mede-auteur Sebastiaan de Vet toe. Mogelijk bestaat een deel van het oppervlak van Ryugu dus uit materiaal dat vergelijkbaar is met de Diepenveen-meteoriet. ‘Overeenkomsten tussen meteorieten en planetoïden zijn vrij zeldzaam, dus als Hayabusa 2 in 2020 naar de aarde terugkomt met kleine gesteentemonsters is het spannend om het materiaal met Diepenveen te kunnen vergelijken,’ voegt Leo Kriegsman toe, die als Naturalisonderzoeker ook meewerkte aan de studie. De Diepenveen kan op deze manier mogelijk nieuwe aanwijzingen geven over de bouwstenen en de processen die hebben bijgedragen aan het ontstaan van rotsplaneten en misschien zelfs aan het leven op onze planeet.” (bron: Naturalis.nl)

Na succes nieuwe avonturen voor Hayabusa 2

De missie van Hayabusa 2 is na de succesvolle landing nog niet ten einde. Na het afwerpen van de capsule werd de satelliet gebruikt om de re-entry vast te leggen. Inmiddels koerst de satelliet door voor een nieuwe missie van ruim 10 jaar naar twee andere planetoïden, waaronder 1998 KY26 een sneldraaiende planetoïde. In de onderstaande video geeft JAXA uitleg over de missie.

Goed jaar voor Geminiden: veel vallende sterren aan de nachtelijke hemel op 13/14 december 2020

Op 13/14 december zijn de meteoren van de Geminiden weer zichtbaar. In de nacht van zondag op maandag tientallen ‘vallende sterren’ per uur te zien. Net als de Perseïden in augustus, is dit een meteorenzwerm die bij helder weer door iedereen goed kan worden waargenomen. Dit jaar is er geen storend maanlicht en zie je meer meteoren dan gebruikelijk. Vanaf een donkere plek buiten de stad met vrij zicht op de hele sterrenhemel tel je er mogelijk tot wel 90 per uur.

Wat kun je verwachten?

In de nacht van zondag 13 op maandag 14 december zijn bij helder weer enkele tientallen meteoren (‘vallende sterren’) per uur te zien. De meteoren lijken te komen vanuit het sterrenbeeld Tweelingen (‘Gemini’) dat begin van de avond al boven de horizon staat. De maan stoort dit jaar niet, zodat de meteoren goed opvallen tegen de hemelachtergrond. Het maximum van de zwerm wordt rond 02:00 uur ‘s nachts Nederlandse tijd verwacht (bron: IMO). Doordat het maximum enkele uren duurt, kun je de hele avond en nacht meteoren zien. De meeste meteoren tel je in de uren ná middernacht.

Compilatie van meerdere Geminiden in 2015. De compilatiefoto met 19 meteoren is gemaakt met enkele foto’s die genomen zijn vanaf Tenerife op 2.100 meter hoogte. Onderaan deze pagina vind je links naar onze pagina met tips om zelf ook indrukwekkende meteorenfoto’s te kunnen maken. Foto © Roy Keeris.

Kort lesje meteorenkijken

Meteorenkijken is makkelijk. Kleed je warm aan, neem een aantal dekens of goede winterslaapzak mee, zoek een geschikte plek met vrij zicht en zo min mogelijk lichtvervuiling en kijk (met pauzes) een uur of langer omhoog. Je hebt geen telescoop nodig, maar een ligstoel bijvoorbeeld is wel handig. Aangezien meteoren overal aan de hemel verschijnen, hoef je niet in een specifieke richting te kijken. Je kunt natuurlijk op meerdere manieren meteoren waarnemen tijdens deze meteorenzwerm. Onderaan dit artikel vind je een aantal links naar bruikbare tips voor het waarnemen van meteoren met het blote oog, het maken van foto’s, en de mogelijkheden om meteoren met video of radio waar te nemen.

Wat bepaalt hoeveel meteoren je kunt zien?

De Geminiden is één van de actiefste meteorenzwermen van het jaar. Hoeveel meteoren je precies ziet varieert, en hangt van een aantal factoren af. De maximale activiteit van de zwerm ligt onder perfecte omstandigheden rond de 150 meteoren per uur (bron: IMO). Dat is de waarde die je in veel tabelletjes en lijstjes tegenkomt. Zoveel zien we er echter nooit. Het aantal meteoren dat je kunt zien, wordt namelijk bepaald door drie dingen: het tijdstip waarop je kijkt, hoe donker het is waar je kijkt, en hoeveel je kunt zien van de hemel.

Ga allereerst op het juiste tijdstip naar buiten, want dat bepaalt hoe hoog de radiant (het punt waar de meteoren vandaan lijken te komen) aan de hemel staat. Net na zonsondergang aan het begin van de avond staat de radiant laag aan de horizon en zie je nog weinig meteoren. Het aantal loopt op naarmate de avond en nacht vordert en het sterrenbeeld Tweelingen hoger aan de hemel staat. De periode waarin de meeste Geminiden per uur zichtbaar zijn, ligt tussen middernacht en zonsopkomst.

Hoeveel tel je er? Het tijdstip waarop je kijkt (links) bepaalt de hoogte van de radiant en daarmee het aantal meteoren dat je per uur ziet. De duisternis, of beter gezegt de mate van lichtvervuiling (midden), én de hoeveelheid vrij zicht op de hemel (rechts) bepalen samen hoeveel er van het aantal zichtbare meteoren overblijven. Klik op de afbeelding voor meer uitleg.

De beste kans maak je als je een donkere plek opzoekt om naar meteoren te kijken; hoe donkerder hoe beter. Op lightpollutionmap.info kun je kijken waar je een geschikte donkere plek bij jou in de buurt te vindt.

En als laatst: hoe meer je van de sterrenhemel boven je ziet, zonder bomen, gebouwen of bewolking, hoe meer meteoren je zult zien. Als je rekening houdt met deze drie dingen (tijdstip, duisternis en hemelzichtbaarheid), dan kun je in de nacht van 13/14 december enkele tientallen meteoren per uur waarnemen. De oplettende ervaren waarnemer zou er dan rond de 80-90 per uur kunnen zien, maar het aantal meteoren zal voor veel mensen wat lager uitvallen. Vooral in en rond de grote steden zal dit lager liggen door lichtvervuiling en beperkter zicht op de sterrenhemel.

Tegenvallende weersomstandigheden?

Wat als het niet helder is? Probeer dan in de nachten vóór en ná de maximumnacht naar boven te kijken. Je kunt in de nachten van 12/13 en 14/15 december ook meteoren zien, al zijn het er dan een stuk minder dan tijdens de maximumnacht van 13 op 14 december.

Gruis van een rotskomeet

De meteoren die we op 13/14 december zien, ontstaan als stofdeeltjes uit de ruimte met grote snelheid onze atmosfeer binnendringen. Door de snelheid waarmee de aarde EN de stofdeeltjes door de ruimte bewegen, vliegen de Geminiden met snelheden van 35 km/s op 100-120 km hoogte door de atmosfeer. De botsingen van de stofdeeltjes met de luchtmoleculen en de verhitting van de lucht rond een stofdeeltje, zorgen voor het ontstaan van het lichtverschijnsel dat wij zien als een meteoor.

De stofdeeltjes van de Geminiden zijn afkomstig van de opmerkelijke planetoïde 3200 Phaethon die soms komeetachtige trekjes vertoont. Dit object is ruim 5 km groot en draait in iets meer dan 523 dagen in een baan om de zon. Het heeft tijdens eerdere omlopen een stofspoor achtergelaten waar de aarde elk jaar rond 14 december doorheen beweegt. Wie zich afvraagt hoe de ‘rotskomeet’ 3200 Phaethon eruitziet, kan met de 3D-printer zelfs een schaalmodel printen (klik hier om een 3D-modelbestand te downloaden).

LINKS NAAR MEER ACHTERGRONDINFORMATIE:

Vuurbol maakt furore op vrijdagavond 20 november 2020

Op vrijdagavond 20 november 2020 om 18:55:19 MET is vanuit verschillende delen van Nederland een vuurbol waargenomen. Veel mensen zagen de vuurbol. Meer dan 500 mensen maakten melding van het fenomeen en er zijn ook camerabeelden van de vuurbol. Heb je ook iets gezien? Deel je waarneming met het vuurbolmeldpunt, ook als je foto’s of film-materiaal hebt.

Zaterdagochtend hadden al meer dan 400 ooggetuigen via het internationale vuurbolmeldpunt waarnemingen doorgegeven. Zondag was de teller al opgelopen tot ruim 500. Van de binnengekomen meldingen kwam het overgrote deel uit Nederland via de landelijke Werkgroep Meteoren (n=448). Daarnaast waren er ook enkele waarnemigen vanuit Duitsland en België. Vanuit Drenthe werd de vuurbol vastgelegd met de allsky vuurbolcamera DAARO! die door Felix Bettonvil van de Werkgroep Meteoren wordt beheerd.

Onze allsky vuurbolcamera DAARO! heeft de vuurbol van 18:55:19 MET vastgelegd. Deze was circa 20 seconden zichtbaar, vanuit Dwingeloo was dat laag in het noorden net onder de Grote Beer. Foto: Felix Bettonvil / Werkgroep Meteoren.

Resultaten van de eerste reconstructie

Op basis van een reconstructie van ooggetuigen (n=393) kwam de meteoroïde boven de provincie Groningen de atmosfeer binnen en doofde deze boven de Noordzee uit. Verschillende waarnemers maakte melding van fragmentatie van de vuurbol. Als er iets aan materiaal zijn overgebleven, dan is dat in de Noordzee zijn beland en niet meer te bergen.

De eerste resultaten van de analyse van videobeeld bevestigen dat het een vuurbol betrof. De geven ook een ruw indicatie van de vuurbol. De beginhoogte lag ruwweg op 85 km en de eindhoogte op 55 km en de gemiddelde snelheid bedroeg 20 km/s. De oorsprong van de vuurbol is nog onbekend.

Een automatisch gegenereerde kaart op basis van 393 waarnemingen die zaterdagochtend waren gemeld via het vuurbolmeldpunt. Op deze ‘hittekaart’ zijn de rode kleuren de gebieden met de meeste waarnemers. De groene placemarker is het startpunt en de rode het eindpunt van de vuurbol. Meldingen van de vuurbol kwamen tot op heden vooral vanuit Nederland, maar ook uit België en Duitsland. Kaart en data via het internationale vuurbolmeldpunt van IMO.

Maak melding bij het vuurbolmeldpunt

Als je deze vuurbol hebt gezien, maak dan een melding van je waarneming bij het vuurbolmeldpunt. Via deze link kom je direct op het meldingsformulier. Benieuwd naar wat er met jouw melding gebeurd? Je kunt op de website van de international meteorenorganisatie IMO het resultaat van alle binnengekomen meldingen zien.

Meer waarnemingen en (video)beelden van de vuurbol

Hieronder meer beelden van werkgroepleden alsmede de opnames van andere allskys in Nederland. Heb je een foto of video van de vuurbol? Deel deze dan op sociale media. Hieronder de beelden die via sociale media van deze vuurbol zijn gedeeld.


Laatste update: 22 november 2020, 10:00 uur. Dit artikel wordt niet meer geüpdatet.