Livestream-event en online waarnemen Geminiden 2020

Ieder jaar is er in december een van de grootste jaarlijkse meteorenzwermen aan de hemel te zien. Het maximum van deze meteorenzwerm vindt dit jaar plaats in de nacht van 13-14 december 2020.

De Werkgroep Meteoren en het Anton Pannekoek Instituut organiseren op zondagavond 13 december 2020 een livestream-event en online waarnemen van de Geminiden. Ondanks dat de weersvoorspellingen op 13-14 december niet heel gunstig zijn gaat het evenement wel gewoon door.

Youtube livestream (start 21:00)

De avond start met een online Youtube livestream-event op youtube. Het event start om 21.00 uur. Er zijn onder andere live-beelden vanaf het dak van het instituut. Bij slecht weer gebruikt de organisatie beelden van radiotelescopen. Sterrenkundehoogleraar en radioastronoom Ralph Wijers (UvA) en meteorenexpert Felix Bettonvil (Universiteit Leiden en Werkgroep Meteoren van de KNVWS) geven uitleg.

Virtueel meteorenkijken (start 23:00)

Na de Youtube livestream, vanaf ongeveer 23.00 uur, kunnen liefhebbers samen virtueel verder kijken met de Werkgroep Meteoren. Dit gebeurt door gebruik te maken van ZOOM. Via een link die later op deze website wordt gepubliceerd kan je inloggen op ZOOM en samen met andere geïnteresseerden verder praten over meteoren en de Geminiden in het bijzonder.


Meer achtergronden over de Geminiden 2020

Geminiden-fotowedstrijd 2020

De Werkgroep Meteoren organiseert dit jaar voor het eerst de Geminiden-fotowedstijd. Zowel leden, publiek als actieve amateurs van andere werkgroepen kunnen meedoen aan deze wedstrijd.

Maak de mooiste foto van de Geminiden 2020 en win onze fotowedstrijd! Er valt wat leuks te winnen: een unieke en speciaal gemaakte prijs bestaande uit een 3D-model van de veroorzaker van dit prachtige hemelfenomeen, de planetoïde 3200 Phaeton.

Om mee te dingen moet de foto aan een aantal eisen voldoen:

  • Gemaakt in Nederland tussen 10 en 15 december 2020
  • Afgezien van correcties van kleur, witbalans en contrast niet digitaal bewerkt
  • De foto mag een combinatie (stack) zijn van meerdere foto’s mits te camerapositie ongewijzigd is.

De jury, zijnde het bestuur van de werkgroep, zal speciaal aandacht schenken aan foto’s waarbij een compositie is gemaakt met objecten in de voorgrond of aan de horizon.

Stuur je foto uiterlijk 23 december in via het mailadres geminiden2020@werkgroepmeteoren.nl . De winnaar wordt 30 december gepubliceerd via de website. Door het inzenden van een foto stem je er mee in dat deze op de website en elders gepubliceerd mag worden, uiteraard met credits.

Goed jaar voor Geminiden: veel vallende sterren aan de nachtelijke hemel op 13/14 december 2020

Op 13/14 december zijn de meteoren van de Geminiden weer zichtbaar. In de nacht van zondag op maandag tientallen ‘vallende sterren’ per uur te zien. Net als de Perseïden in augustus, is dit een meteorenzwerm die bij helder weer door iedereen goed kan worden waargenomen. Dit jaar is er geen storend maanlicht en zie je meer meteoren dan gebruikelijk. Vanaf een donkere plek buiten de stad met vrij zicht op de hele sterrenhemel tel je er mogelijk tot wel 90 per uur.

Wat kun je verwachten?

In de nacht van zondag 13 op maandag 14 december zijn bij helder weer enkele tientallen meteoren (‘vallende sterren’) per uur te zien. De meteoren lijken te komen vanuit het sterrenbeeld Tweelingen (‘Gemini’) dat begin van de avond al boven de horizon staat. De maan stoort dit jaar niet, zodat de meteoren goed opvallen tegen de hemelachtergrond. Het maximum van de zwerm wordt rond 02:00 uur ‘s nachts Nederlandse tijd verwacht (bron: IMO). Doordat het maximum enkele uren duurt, kun je de hele avond en nacht meteoren zien. De meeste meteoren tel je in de uren ná middernacht.

Compilatie van meerdere Geminiden in 2015. De compilatiefoto met 19 meteoren is gemaakt met enkele foto’s die genomen zijn vanaf Tenerife op 2.100 meter hoogte. Onderaan deze pagina vind je links naar onze pagina met tips om zelf ook indrukwekkende meteorenfoto’s te kunnen maken. Foto © Roy Keeris.

Kort lesje meteorenkijken

Meteorenkijken is makkelijk. Kleed je warm aan, neem een aantal dekens of goede winterslaapzak mee, zoek een geschikte plek met vrij zicht en zo min mogelijk lichtvervuiling en kijk (met pauzes) een uur of langer omhoog. Je hebt geen telescoop nodig, maar een ligstoel bijvoorbeeld is wel handig. Aangezien meteoren overal aan de hemel verschijnen, hoef je niet in een specifieke richting te kijken. Je kunt natuurlijk op meerdere manieren meteoren waarnemen tijdens deze meteorenzwerm. Onderaan dit artikel vind je een aantal links naar bruikbare tips voor het waarnemen van meteoren met het blote oog, het maken van foto’s, en de mogelijkheden om meteoren met video of radio waar te nemen.

Wat bepaalt hoeveel meteoren je kunt zien?

De Geminiden is één van de actiefste meteorenzwermen van het jaar. Hoeveel meteoren je precies ziet varieert, en hangt van een aantal factoren af. De maximale activiteit van de zwerm ligt onder perfecte omstandigheden rond de 150 meteoren per uur (bron: IMO). Dat is de waarde die je in veel tabelletjes en lijstjes tegenkomt. Zoveel zien we er echter nooit. Het aantal meteoren dat je kunt zien, wordt namelijk bepaald door drie dingen: het tijdstip waarop je kijkt, hoe donker het is waar je kijkt, en hoeveel je kunt zien van de hemel.

Ga allereerst op het juiste tijdstip naar buiten, want dat bepaalt hoe hoog de radiant (het punt waar de meteoren vandaan lijken te komen) aan de hemel staat. Net na zonsondergang aan het begin van de avond staat de radiant laag aan de horizon en zie je nog weinig meteoren. Het aantal loopt op naarmate de avond en nacht vordert en het sterrenbeeld Tweelingen hoger aan de hemel staat. De periode waarin de meeste Geminiden per uur zichtbaar zijn, ligt tussen middernacht en zonsopkomst.

Hoeveel tel je er? Het tijdstip waarop je kijkt (links) bepaalt de hoogte van de radiant en daarmee het aantal meteoren dat je per uur ziet. De duisternis, of beter gezegt de mate van lichtvervuiling (midden), én de hoeveelheid vrij zicht op de hemel (rechts) bepalen samen hoeveel er van het aantal zichtbare meteoren overblijven. Klik op de afbeelding voor meer uitleg.

De beste kans maak je als je een donkere plek opzoekt om naar meteoren te kijken; hoe donkerder hoe beter. Op lightpollutionmap.info kun je kijken waar je een geschikte donkere plek bij jou in de buurt te vindt.

En als laatst: hoe meer je van de sterrenhemel boven je ziet, zonder bomen, gebouwen of bewolking, hoe meer meteoren je zult zien. Als je rekening houdt met deze drie dingen (tijdstip, duisternis en hemelzichtbaarheid), dan kun je in de nacht van 13/14 december enkele tientallen meteoren per uur waarnemen. De oplettende ervaren waarnemer zou er dan rond de 80-90 per uur kunnen zien, maar het aantal meteoren zal voor veel mensen wat lager uitvallen. Vooral in en rond de grote steden zal dit lager liggen door lichtvervuiling en beperkter zicht op de sterrenhemel.

Tegenvallende weersomstandigheden?

Wat als het niet helder is? Probeer dan in de nachten vóór en ná de maximumnacht naar boven te kijken. Je kunt in de nachten van 12/13 en 14/15 december ook meteoren zien, al zijn het er dan een stuk minder dan tijdens de maximumnacht van 13 op 14 december.

Gruis van een rotskomeet

De meteoren die we op 13/14 december zien, ontstaan als stofdeeltjes uit de ruimte met grote snelheid onze atmosfeer binnendringen. Door de snelheid waarmee de aarde EN de stofdeeltjes door de ruimte bewegen, vliegen de Geminiden met snelheden van 35 km/s op 100-120 km hoogte door de atmosfeer. De botsingen van de stofdeeltjes met de luchtmoleculen en de verhitting van de lucht rond een stofdeeltje, zorgen voor het ontstaan van het lichtverschijnsel dat wij zien als een meteoor.

De stofdeeltjes van de Geminiden zijn afkomstig van de opmerkelijke planetoïde 3200 Phaethon die soms komeetachtige trekjes vertoont. Dit object is ruim 5 km groot en draait in iets meer dan 523 dagen in een baan om de zon. Het heeft tijdens eerdere omlopen een stofspoor achtergelaten waar de aarde elk jaar rond 14 december doorheen beweegt. Wie zich afvraagt hoe de ‘rotskomeet’ 3200 Phaethon eruitziet, kan met de 3D-printer zelfs een schaalmodel printen (klik hier om een 3D-modelbestand te downloaden).

LINKS NAAR MEER ACHTERGRONDINFORMATIE:

Bezoeklocaties voor de Perseïden in 2020

Kijken naar de vallende sterren van de Perseïdenzwerm is natuurlijk leuk, maar in goed gezelschap (op een veilige 1,5-meter afstand) maakt dit het meteorenkijken nog veel gezelliger. We hebben daarom voor je op een rij gezet waar er dit jaar in Nederland publiekssterrenwachten een speciale avond organiseren rondom de Perseïden.

De Perseïden pieken in 2020 op 12 augustus, en daarom worden veel activiteiten op de avond van 12 op 13 augustus georganiseerd. Een rondgang langs de websites van verschillende sterrenkundige verenigingen en sterrenwachten leert dat er woensdag 12 augustus een aantal plekken in Nederland zijn waar speciale kijkavonden worden georganiseerd om naar de Perseïden te kijken. Op enkele locaties is dat voor leden van de vereniging, terwijl anderen  een evenement organiseren dat voor het publiek toegankelijk is. Als gevolg van de coronamaatregelen zijn er dit jaar minder locaties actief met een speciale Perseïdenavond. Kijk dus op de website van de betreffende locatie wat er mogelijk is, of je mee kunt doen (en moet aanmelden) en vooral of het doorgaat in geval van tegenvallende weersomstandigheden.

Bezoeklocaties in Nederland

  • Volkssterrenwacht Philippus Lansbergen in Middelburg organiseert woensdag 12 augustus een thema-avond op de sterrenwacht over de Perseïden. – reserveren verplicht
  • Volkssterrenwacht Bussloo organiseert op woensdagavond 12 augustus 2020 vanaf 22:00 een speciale openlucht-kijkavond op het terrein bij de sterrenwacht. Vanaf een ‘zeepkist’ krijgt het publiek van een deskundige uitleg over de zomerhemel en de Perseïden – volgeboekt!
  • Bij de Jan Paagman Sterrenwacht in Asten kun je op woensdag 12 augustus om 21:00 tijdens hun Perseïdenavond in he topen veld bij de sterrenwacht (mits het weer gunstig is) naar meteoren komen kijken.
  • Volksterrenwacht De Jager op Texel zal, mits het helder is, op woensdag 12 augustus vanaf 22:00 uur een speciale kijkavond organiseren om gezamenlijk naar de meteorenzwerm Perseiden te kijken op het voorplein van Ecomare. – reserveren verplicht
  • Sterrenwacht Rijswijk heeft op woensdag 12 augustus een waarneemactie van de Perseïden meteorenzwerm voor donateurs van hun sterrenwacht. – voor donateurs

Unieke livestream

Eveneens op 12 augustus verzorgen de vrijwilligers van CAMRAS radiotelescoop in Dwingeloo om 20:00 uur een speciale livestream over het waarnemen van meteoren met radio. Dat doen ze niet met de grote radiotelescoop, maar met een kleine antenne, een radiobaken in België of Frankrijk en met software die de door de antenne opgevangen radiogolven verwerkt. De livestream duurt ongeveer een halfuur en tijdens de demonstratie kan je via de chat functie van YouTube vragen stellen.

Tot slot: let op de weersverwachting

Op basis van onze tips natuurlijk al een goede waarneemplek op het oog (zo niet: lees de tips en alles over de Perseïden van 2020), dus daarom is het de komende dagen een goed moment om ook in de gaten hoe het weer gaat uitpakken. Pak je kans in de vroege uurtjes van 12 augustus én op de avond van 12-13 augustus om zoveel mogelijk meteoren te zien. Wordt het onverhoopt bewolkt, bedenk dat je door een gat in het wolkendek natuurlijk véél minder meteoren ziet dan bij volledige heldere hemel.

Waar je ook naar toe gaat en hoe het weer ook uitpakt, in elk geval veel kijkplezier!


Staat jouw vereninging of activiteit hier nog niet bij? Laat het ons weten! Laatste update: 11 augustus, 08:00 uur.

Meteorenkijken tijdens warme zomernachten dankzij Perseïden 2020

Augustus is weer dé maand om ‘vallende sterren’ te tellen. De populaire Perseïden maken dan weer hun entree aan de nachtelijke sterrenhemel. De jaarlijks terugkerende meteorenzwerm is dit jaar in de nacht van 12-13 augustus aantrekkelijk om te bekijken, omdat de maan het eerste deel van de avond en nacht nauwelijk stoort.

Elk jaar in de week rond 12-13 augustus kun je meteoren (‘vallende sterren’) zien van de Perseïdenzwerm. De maan is dit jaar in het laatste kwartier en dat betekend dat de doorgaans gunstige uren voor meteoorwaarnemers na middernacht wat meer storend licht van de maan krijgen. Dat hoeft dit jaar geen probleem te zijn, want de brede piek van deze meteorenzwerm wordt volgens IMO verwacht tussen 10:00 en 23:00 uur Nederlandse tijd op woensdag 12 augustus. Op 12 augustus is het later op de avond na 22:30 uur, zodra het donker wordt, een mooi moment om te beginnen met kijken. Het aantal meteoren neemt dan toe naarmate het sterrenbeeld Perseus ook hoger aan de hemel klimt, want daar ligt de plek waaruit de meteoren wegschieten (de ‘radiant’) met een snelheid van zo’n 60 km/s. Ook de dagen ervoor en erna kun je meer meteoren zien dan gebruikelijk. Het warme zomerweer maakt deze avonden en nachten daarom ook erg aantrekkelijk om te gaan kijken, mits het natuurlijk onbewolkt is.

Twee perseïden, waargenomen vanuit Buisscheure in de nacht van 11 op 12 augustus, Noord-Frankrijk. Foto: Roy Keeris
Twee perseïden, waargenomen vanuit Buisscheure in de nacht van 11 op 12 augustus 2016, Noord-Frankrijk. Foto: Roy Keeris

In het kort: wat staat er te gebeuren?

Augustus is sinds jaar en dag dé maand om naar meteoren te kijken. Dit lichtfenomeen ontstaat hoog in onze atmosfeer als kleine stofdeeltjes uit het stofspoor van de komeet 109P/Swift-Tuttle in grote aantallen de atmosfeer van de aarde binnenvliegen en oplichten. Aangezien het er veel zijn, lijken ze vanuit het sterrenbeeld Perseus in alle richtingen weg te schieten. Hierdoor noemen sterrenkundigen deze meteorenzwerm de Perseïden. De meteorenzwerm heeft een brede piek, dus er is een ruime periode waarin je veel meteoren kunt waarnemen. Vooral op de late avond en nacht van 11-12 en 12-13 augustus zie je de meeste meteoren aan de sterrenhemel, doordat de aarde dan het stoffigste deel van het komeetspoor doorkruist. Blijf met lekker weer dus wat langer buiten en kijk vooral na middernacht om de meeste meteoren te zien.

Kijktips

Meteorenkijken is erg makkelijk omdat je er geen speciale apparatuur voor nodig hebt. Kleed je wel warm aan of neem een deken mee, zoek een geschikte donkere plek en kijk (met pauzes) een uur of langer omhoog. Aangezien meteoren overal aan de hemel verschijnen, hoef je dus niet in een specifieke richting te kijken om iets van de activiteit van de Perseïden te bespeuren. Vanwege de storende invloed van de maan is het goed om in een andere richting te kijken, waar de hemel donkerder is. Je kunt natuurlijk ook op andere manieren deze meteoren waarnemen en vastleggen. Onderaan dit artikel vind je daarom een aantal bruikbare waarneemtips.

Wat moet je verder weten van de Perseïden in 2020?

De Perseïdenzwerm is een van de actiefste meteorenzwermen van het jaar. Dankzij de (doorgaans) aangename weersomstandigheden midden in de vakantieperiode en het grote aantal meteoren dat je per uur kunt zien, is deze zwerm voor veel mensen een buitenkans om naar meteoren te kijken. De maximale activiteit van de Perseïden ligt onder perfecte, gestandaardiseerde omstandigheden rond de 110 meteoren per uur. Dat is de actuele waarde die je in veel tabellen en lijstjes tegenkomt. Zoveel meteoren zie je er echter nooit. Het aantal meteoren dat je kunt zien, wordt namelijk bepaald door drie dingen: het tijdstip waarop je kijkt, de mate van duisternis (of: lichtvervuiling) en het deel van de sterrenhemel dat je kunt zien.

Ga allereerst op het juiste tijdstip naar buiten, want dat bepaalt hoe actief de zwerm is en hoe hoog de radiant (het punt waaruit de meteoren in het sterrenbeeld Perseus ontspringen) aan de hemel staat. Net na zonsondergang op 12 augustus staat de radiant nog laag boven de horizon en je ziet daardoor vrij weinig meteoren. Het aantal loopt op naarmate de avond en nacht naar dinsdag 13 augustus vordert en het sterrenbeeld Perseus hoger aan de hemel klimt. De periode waarin de meeste Perseïden per uur zichtbaar zijn, ligt daarom tussen middernacht en zonsopkomst. Vanwege het moment van de piek en de maanfase is het aantrekkelijk om ook al voor de opkomst van de maan rond 00:49 uur al naar meteoren te gaan kijken.

Trek je erop uit en wil je de beste kans hebben om veel meteoren te zien? Zoek dan vooral een donkere plek met zo min mogelijk omgevingslicht om naar de Perseïden te kijken; hoe donkerder hoe beter. Probeer ook een plek uit te kiezen waar je zoveel mogelijk van de sterrenhemel boven je ziet, zonder hinder van hoge bomen, gebouwen of bewolking, zodat er naar verhouding ook meer meteoren zichtbaar zijn.

Welke factoren hebben invloed op het aantal meteoren dat je ziet? Drie zijn het belangrijkste. Het tijdstip waarop je kijkt bepaalt de hoogte van de radiant en daarmee het aantal meteoren dat je per uur ziet. De duisternis, of beter gezegd de mate van lichtvervuiling, én de hoeveelheid vrij zicht (‘hemelzichtbaarheid’) bepalen samen hoeveel er van het aantal zichtbare meteoren wegvallen.

Waarnemers in Nederland kunnen dankzij de zwermactiviteit van de Perseïden later in de nacht tussen de 30-45 meteoren per uur zien. Bedenk wel dat het aantal meteoren voor waarnemers in verschillende delen van Nederland zal verschillen en dat het vooral in en rond de grote steden veel lager kan uitvallen als gevolg van de lichtvervuiling en een beperkter zicht op de sterrenhemel. Bereid je dus goed voor en houd rekening met onze drie tips: tijdstip, duisternis en vrij zicht op de sterrenhemel.

Weersomstandigheden

De vooruitzichten zijn aantrekkelijk met warme avonden die het kijken aangenaam kunnen maken. Maar wat als de weersomstandigheden tijdens de maximumnacht (woensdag 12 op donderdag 13 augustus) zelf onverhoopt tegenvallen? Geen nood, houd de weersverwachtingen de dagen voor het maximum goed in de gaten en probeer in de nachten vóór en ná de maximumnacht ook naar boven te kijken, al zijn er dan wel een stuk minder meteoren zichtbaar. Ook in de nachten van 11-12 en 13-14 augustus heb je dus goede kansen om Perseïden te zien. De kans op bewolking (of de opklaringen) kun je in de gaten houden met de ‘wolkenverwachting’ van MeteoCiel. Bedenk wel dat je door een gat in het wolkendek veel minder meteoren ziet dan bij een volledige onbewolkte hemel, dus je zult dan wat meer geduld moeten hebben om enkele Perseïden te kunnen zien.

Waarneemcampagne

Naast het recreatief kijken naar de meteoren van de Perseïdenzwermen hebben een aantal astronomen samen met leden van de Werkgroep Meteoren een waarneemcampagne opgezet. Ze gaan proberen met de Nederlandse LOFAR radiotelescoop meteoren te detecteren en die gelijktijdig waar te nemen met meteorencamera’s. Hiervoor wordt er vanaf verschillende plekken in Nederland naar hetzelfde stuk luchtruim gekeken. De resultaten van de campagne worden pas later dit jaar verwacht.

LINKS NAAR MEER ACHTERGRONDINFORMATIE:

Orgineel gepubliceerd op 6 augustus. Laatste update: 6 augustus 2020 12:00 uur.