Definities meteoorastronomie opnieuw vastgesteld door IAU4 minuten leestijd

De International Astronomische Unie (IAU) heeft recent de basislijst met definities die van toepassing zijn op de meteoorastronomie opnieuw vastgesteld. Het biedt een leidraad voor het gebruik van de correcte terminologie in zowel de (populair-)wetenschappelijke literatuur als dagelijkste taalgebruik.

Download ook de Nederlandstalige poster.

De eerste lijst met basistermen in de meteoorastronomie stamt uit 1961 toen deze door Commissie 22 van de IAU werd vastgesteld. Deze lijst met basistermen is recentelijk opnieuw vastgesteld door de hedendaagse opvolger van de commissie, Commissie F1 – Meteors, Meteorites and Interplanetary Dust. Hiertoe heeft de commissie een begeleidende tekst opgesteld voor het correcte gebruik van terminologie in wetenschappelijke literatuur, maar ook voor publiek gebruik.

Hieronder een vertaling van de definities en de bijbehorende opmerkingen naar het Nederlands. Deze lijst werd met meerderheid van stemmen aangenomen nadat het elektronisch in stemming was gebracht op 30 april 2017.

Meteoor

Het licht en de daarmee samenhangende fysische fenomenen (hitte, schok, ionisatie) die ontstaan door het op hoge snelheid binnendringen van een vast object uit de ruimte in een gasachtige atmosfeer.

Opmerkingen:
  • Het fenomeen ‘meteoor’ kan worden veroorzaakt door een meteoroïde, planetoïde, komeet of elk ander vast object met de juiste combinatie van snelheid, massa en vrije weglengte in de atmosfeer van een planeet.
  • Meteoren kunnen voorkomen op elke planeet en maan die een voldoende dichte atmosfeer heeft.
  • Het stralingsfenomeen dat gepaard gaat met een directe inslag van een meteoroïde op een hemellichaam zonder atmosfeer wordt geen meteoor genoemd, maar een inslagflits.
  • Een meteoor die helderder (feller) is dan de absolute helderheid (op een afstand van 100 km) van -4 wordt een vuurbol of bolide genoemd.
  • Een meteoor die helderder (feller) is dan de absolute helderheid van -17 wordt een superbolide (supervuurbol) genoemd.
  • Nalichtend spoor is het licht of de ionisatie die achterblijft langs de baan van een meteoor nadat de meteoor als gepasseerd is.
Meteoroïde

Een vast natuurlijk object met afmetingen ruwweg tussen de 30 micrometer en 1 meter dat afkomstig is uit, of beweegt door, de ruimte tussen de planeten in het zonnestelsel (interplanetaire ruimte).

Opmerkingen:
  • ‘Ruwweg’, aangezien de grens van 1 meter geen fysieke grens is; het is een grens die volgens afspraak wordt gebruikt. Er is een populatie van objecten die zowel groter als kleiner zijn dan 1 meter. Objecten groter dan 1 meter worden gedomineerd door materialen afkomstig van de planetoïden, in plaats van kometen.
  • ‘Ruwweg’ aangezien de grens van 30 micrometer geen fysieke grens is; het is een grens die volgens afspraak wordt gebruikt. Er is een populatie van objecten die zowel kleiner als groter zijn dan 30 micrometer. Objecten kleiner dan 30 micrometer kunnen hitte goed uitstralen en verdampen derhalve niet als gevolg van het binnendringen van een atmosfeer.
  • In de context van meteoorwaarnemingen is elk object dat een meteoor veroorzaakt een meteoroïde te noemen, ongeacht de afmeting.
  • Een meteoroïdenzwerm is een groep meteoroïden die vergelijkbare banen en een gemeenschappelijke oorsprong hebben. Een meteorenzwerm is een groep meteoren die veroorzaakt wordt door meteoroïden van dezelfde meteoroïdenzwerm.
Interplanetair stof

Fijn verdeeld vast materiaal met korrelgroottes die doorgaans kleiner zijn dan die van meteoroïden en ze bewegen in, en zijn afkomstig uit, de ruimte tussen de planeten in het zonnestelsel (interplanetaire ruimte).

Opmerkingen:
  • Stof in het zonnestelsel kan worden waargenomen als het zodiakaal stofcomplex, waaronder de zodiakale stofbanden en stofsporen van kometen. Is deze context wordt de term ‘stof’ niet strikt gebruikt voor vast materiaal kleiner dan 30 micrometer; het zodiakaal stofcomplex en de stofsporen van kometen bevatten ook grotere deeltjes die meteoroïden worden genoemd.
  • Kleine stofdeeltjes zijn niet verantwoordelijk voor het ‘meteoor’ fenomeen als ze de atmosfeer van een planeet binnentreden. Hun verhitting blijft onder het smeltpunt zodat ze min of meer onaangetast sedimenteren naar het oppervlak. Als deze deeltjes in de atmosfeer worden verzamelt worden ze interplanetaire stofdeeltjes (IDP’s) genoemd. In de interplanetaire ruimte worden ze simpelweg stofdeeltjes genoemd. De term micrometeoroïden wordt ontmoedigd.
  • Kleine (micrometergrote) niet verdampte overblijfselen van verdampende meteoroïden kan meteorietstof genoemd worden. Dit kan worden waargenomen als de stofsporen die in de atmosfeer achterblijven na de passage van een vuurbol (bolide).
Meteoriet

Een natuurlijk vast object dat de lichtende vluchtfase (meteoor) in een gasachtige atmosfeer heeft overleefd, zonder dat het compleet is verdampt.

Opmerkingen:
  • Een meteoroïde in een atmosfeer wordt een meteoriet als de ablatie stopt en het object na de donkere vluchtfase de grond bereikt.
  • Een meteoriet kleiner dan 1 millimeter kan een micrometeoriet worden genoemd. Micrometeorieten hebben niet de typische kenmerken van een vers gevallen meteoriet, zoals een onaangetast inwendige en smeltkorts.
  • Niet-oorspronkelijke objecten op een atmosfeerloos hemellichaam worden geen meteorieten genoemd (er is immers geen meteoriet zonder meteoor). Deze objecten worden inslagpuin genoemd.
Meteoorrook

Het vaste materiaal dat condenseert in een gasachtige atmosfeer vanuit het materiaal dat verdampt is tijdens het ontstaan van een meteoor.

Opmerking:
  • De afmeting van de meteoorrookdeeltjes (MSP’s) ligt doorgaans onder de grens van 100 nanometer.

 


Bron: Definitions of terms in meteor astronomy (IAU) \\ Meer lezenMeteors & Meteorites: The IAU Definitions of Meteor Terms \\ Het oorspronkelijke IAU-document met definities en toelichtingen.  \\  Commission F1 Meteors, Meteorites and Interplanetary Dust

Interessant? Deel deze pagina:
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin
Pin on Pinterest
Pinterest
Print this page
Print
Email this to someone
email