Meteoriet of niet?

Niet elke steen die je in Nederland vindt, is een meteoriet. Er zijn genoeg soorten gesteente of kenmerken van gesteente die je op het verkeerde been kunnen zetten. Hoe herken je dan of een steen een meteoriet is, of niet?

Of een steen juist vers of verweerd is, of misschien door industriële processen is gevormd; het herkennen van meteorieten vergt wat inzicht in de eigenschappen van buitenaardse gesteenten en hoe ze aangetast worden tijdens hun verhitte vlucht door de atmosfeer. Zodoende dat we bij de Werkgroep het Meteoriet Documentatie Centrum (MDC) in het leven hebben geroepen, om te helpen bij het beoordelen en identificeren van mogelijke meteorietvondsten in Nederland. In 2017 werd er succes geboekt: de vinders van de zesde meteoriet, de ‘Broek in Waterland‘, klopten aan bij het meldpunt. De steen werd daar als meteoriet herkent, waarna er met meteorietdeskundigen van Naturalis aanvullend onderzoek werd gedaan dat de buitenaardse oorsprong van de steen bevestigde.

Heb ik een meteoriet, of niet?

Jaarlijks vinden enkele honderden mensen hun weg naar het  meteorietenmeldpunt van de Werkgroep Meteoren. Daarom doen we ook een beroep op jou als vinder om ons te helpen door je vondst eerst zelf te beoordelen. We snappen dat dit lastig is, aangezien de informatie op het internet erg versnippert lijkt. Daarom hebben meteorietdeskundigen van onze Werkgroep op deze pagina wat handige informatie voor je op een rij gezet.

Stap 1: Vergelijk je vondst met andere materialen

Bedenk dat de kans op het vinden van een meteoriet extreem zeldzaam is. Probeer daarom eerst zelf een ‘gewone verklaring’ te vinden voor de vondst. Veelvoorkomende vondsten die bij ons gemeld worden die niet als meteoriet classificeren, zijn: hoogovenslakken (veel gebruikt voor van wegen en terreinen en vaak gevonden met de metaaldetector); keramiek, glas van zowel industriële als vulkanische oorsprong; en zelfs goed afgeronde kiezels en keien die veelvuldig in het Nederlandse rivierlandschap voorkomen. Ook steentjes die uit de lucht vallen door toedoen van vogels, worden soms als mogelijke meteoriet bij ons gemeld.

Op de website van Washington University in St. Louis vind je een groot aantal goede, duidelijke foto’s met (Engelstalige) uitleg die helpen bij het herkennen van gesteenten en objecten die geen meteorieten zijn. Je vindt daar ook een speciale gallerij met tientallen foto’s van objecten die geen meteoriet zijn. Vergelijk je vondst dus eerst eens met deze foto’s. De volgende kenmerken zijn eigenschappen waar je zeker op moet letten:

1. Smeltkorst vs. gesmolten uiterlijk. Controleer of het materiaal een verse smeltkorst heeft als gevolg van de val door de dampkring. Een hele verse smeltkorst lijkt vaak op het matzwarte oppervlak van een barbecuebriket, maar het kan in sommige uitzonderlijke gevallen ook donkerbruin of glanzend zijn. Enkele voorbeelden van smeltkorsten van meteorieten zie je hier en hier. Meteorieten zijn echter nooit gesmolten (zoals de naam van de korst suggereert), ze dampen weg door de hitte in de atmosfeer. Materialen die deels gesmolten of glasachtig ogen, zijn daarom geen meteorieten. Bekijk compilatiefoto 1, compilatiefoto 2 en compilatiefoto 3.

2. Smeltkorst vs. verweringslaag. Een smeltkorst is een dun zwart laagje dat vaak kleine scheurtjes vertoont als gevolg van het samentrekken van de laag door het afkoelen. Denk je dat het materiaal een smeltkorst heeft, controleer dan of de korst ergens verdwenen is zodat je het inwendige kunt ziet. Heeft het inwendige dezelfde of juist een afwijkende kleur? Een smeltkorst heeft een scherpe (abrubte) overgang naar het inwendige materiaal en het verschilt daarmee vaak sterk van een verweringslaag aan de buitenkant van aards gesteente. Bekijk compilatiefoto 1, compilatiefoto 2 en compilatiefoto 3.

3. Kuiltjes (regmaglypten). Een kenmerk van een meteoriet met smeltkorst is dat het soms kuiltjes bevat (niet te verwarren met luchtbelletjes: zie punt 4 hieronder). De duimachtige indrukken, of ‘regmaglypten’ ontstaan tijdens het verdampen van het gesteente tijdens het atmosferische verhittingsproces. In metaalmeteorieten zijn deze kuiltjes vaak duidelijker en dieper dan bij steenmeteorieten. Bekijk deze  voorbeelden van regmaglypten en enkele voorbeelden van kenmerken die dat niet zijn.

4. Luchtbelletjes. Meteorieten bevatten doorgaans geen luchtbelletjes (‘vesicles‘ in vakjargon). Deze ontstaan door het ontsnappen van gassen die ooit in het vloeibare gesteente zaten opgelost. Het is een kenmerk dat typisch ontstaat in vulkanische en industriële processen; processen die erop duiden dat het geen materiaal geen meteoriet is. Bekijk compilatiefoto 1 en compilatiefoto 2.

Stap 2: Beoordeel je vondst met deze flow chart

Gebruik de onderstaande classificatieboom om te bepalen of je jouw vondst kunt melden bij het Meteoriet Documentatie Centrum. Deze classificatieboom is gebaseerd op kenmerken van meteorieten én eigenschappen van materialen die geen meteoriet zijn (oorspronkelijk bedacht door Deborah Guedes). In stap 1 heb je er hiervoor al een aantal van deze kenmerken gezien. Deze tweede stap is vooral bedoeld om te bepalen of een deskundige in meer detail naar jouw vondst moet kijken.

Stap 3: Maak melding bij het meteorietmeldpunt

Ben je nog steeds benieuwd of je een meteoriet hebt gevonden? Of blijkt dat het nodig is dat een expert naar jouw vondst kijkt? Neem dan contact op met een deskundige van ons meteorietenmeldpunt: bezoek de pagina van het Meteoriet Documentatie Centrum.

Wij verzoeken je om géén e-mail te sturen naar het algemene mailadres van de Werkgroep Meteoren. Via het meteorietenmeldpunt kunnen we namelijk zorgen dat jouw melding, zonder vertraging, bij de juiste deskundigen terecht komt.

Lees verder: