In herinnering: prof. dr. Hugo van Woerden (1926-2020), oprichter en erelid Werkgroep Meteoren KNVWS6 minuten leestijd

Tot ons leedwezen hebben wij moeten vernemen, dat op 4 september 2020 na een kort ziekbed in Groningen is overleden prof. dr. Hugo van Woerden. Hij was in de oorlogsjaren een der oprichters van de Astro Club, de voorloper van de Werkgroep Meteoren van KNVWS, waarvan hij later erelid zou worden.

Prof. Van Woerden was een groot astronoom. Hij was hoogleraar radiosterrenkunde aan de Rijkuniversiteit Groningen en stond aan de wieg van de radiosterrenkunde in Nederland. Hij boekte belangwekkende resultaten met de Radiotelescoop Westerbork. Hugo van Woerden werd 94 jaar.

Emeritus hoogleraar Hugo van Woerden (1926-2020). Foto: Kapteyn Instituut , RUG

De Werkgroep Meteoren van de (K)NVWS dankt zijn bestaan mede aan Hugo van Woerden. Het begon allemaal in 1943. Dr. J. Raimond, directeur van het Zeiss Planetarium in Den Haag, vroeg aan de Arnhemse gymnasiast Hugo of hij samen met Sydney van den Bergh en Lammert Huizing een netwerk van meteoorwaarnemers wilde opzetten.

Hugo was toen al een geweldig gedreven waarnemer en rekenaar. In april en mei 1943 waren er veel heldere dagen en bijna elke dag fietste hij naar de hei bij Warnsborn om onder meer Mercurius waar te nemen; hij noteerde alles: schattingen van de helderheid, kleurveranderingen, de tijdstippen waarop de planeet achter de bosrand verdween enz. Zijn handgeschreven verslagen en berekeningen daaraan stuurde hij aan dr. Raimond. Die moest Hugo een keer manen dat hij zich aan de door de Duitse bezetter ingestelde avondklok moest houden.

Er kwam een netwerk van meteoorwaarnemers. Na enige tijd richtte Sidney, Hugo en Lammert de Astro Club op. Sidney werd voorzitter, Lammert secretaris en Hugo penningmeester en waarnemingsleider. Hugo genoot, zo schreef hij een keer, van “de jacht op meteoren”. Elke meteoor was een verrassing, en tijdens de jacht kon hij de sterrenbeelden tot in het detail bestuderen en “dromen over zijn vriendin”. De Astro Club groeide gestaag in 1943 en 1944; schoolvrienden van Sidney, familieleden en enkele leden van de NVWS-afdeling Arnhem werden lid, evenals verscheidene amateurastronomen elders in het land.

Grote waarneemcampagnes van de Astro Club in maart en april 1944 waren succesvol. Zo werden dat jaar 200 Lyriden waargenomen en telden enkele tientallen leden in augustus 1944 2000 Perseïden. De oproep voor deze Perseïdencampagne stond in ‘De Meteoor’, het maandelijks verschijnende ‘orgaan’ van de Astro Club, waarvan het eerste nummer in november 1943 het licht zag.

In augustus 1946 werd de Astro Club opgenomen in de NVWS en kreeg die de naam Werkgroep Meteoren van de NVWS. ‘De Meteoor’ werd het clubblad. Hugo was toen al een jaar student sterrenkunde in Leiden.

De eerste uitdaging van de nieuwe werkgroep was de verwachte terugkeer van de Draconiden op 9/10 oktober 1946. Hugo organiseerde weer een waarneemactie. Op 9 oktober 1933 was er een heel forse meteorenregen waargenomen, die kon worden gerelateerd aan de komeet Giacobini-Zinner met een omlooptijd van 6,6 jaar, dus dat kon interessant worden in 1946. Een groot deel van het land ging echter onder een dik wolkendek schuil en het was volle maan. Toch konden waarnemers van het Kaptein Laboratorium in Groningen 60 Draconiden per minuut registreren en kreeg Hugo enkele tientallen waarnemingsverslagen van vooral onervaren waarnemers.

In 1947 en 1948 vertoonde de werkgroep weinig activiteit; Hugo en Sidney hadden het te druk met hun studie. In 1948 ging Hugo in militaire dienst; daardoor verscheen ‘De Meteoor’ twee jaar niet. In 1948 traden Kees de Jager en anderen toe tot het bestuur van de Werkgroep Meteoren. De Jager werd voorzitter. Zij bliezen nieuw leven in de club.

In 1950 kwam Hugo terug in de werkgroep en ging er nooit meer weg. Hij bleef waarneemacties organiseren, zelf waarnemingen doen en vooral ook veel rekenwerk uitvoeren. Op 7 april 1953 vlamde een heldere vuurbol op tijdens zijn foto-elektrische waarnemingen aan variabele sterren. Uit de flits van het verstrooide licht kon hij de helderheid van de vuurbol afleiden. Na jaren van vergeefse pogingen lukte het werkgroeplid Machiel Alberts in Alkmaar in augustus van dat jaar eindelijk meteoren (vier Perseïden) te fotograferen. Dat was nooit eerder in ons land gebeurd. Een geheel nieuwe methode van meteoorwaarnemen was geboren en dat zouden er in de loop van de decennia veel meer worden. Hugo was al die tijd nauw bij nieuwe ontwikkelingen betrokken. Hij publiceerde in ‘De Meteoor’, gaf voordrachten op Meteorendagen en andere bijeenkomsten van de werkgroep, en gaf acte de présence op de Internationale Meteor Conferences die de werkgroep in ons land organiseerde in samenwerking met de International Meteor Organization (IMO).

De meteorendag van 2009, met op de voorgrond Hugo van Woerden.

Naast zijn werk als professionele astronoom heeft hij zich sinds zijn middelbare-schooltijd met hart en ziel ingezet voor de amateursterrenkunde, en dat veranderde niet toen hij van zijn hobby een beroep maakte en ook niet nadat hij met emeritaat was gegaan. Zijn passie lag niet alleen bij meteoren. Ook de andere KNVWS-werkgroepen konden rekenen op zijn warme belangstelling, steun en aanmoediging. Hugo was van 1992-2002 voorzitter van de NVWS, en mocht meemaken dat deze vereniging 100 jaar werd en het eervolle predicaat ‘Koninklijk’ werd toegekend. Het grote evenement ter gelegenheid van 100-jarig jubileum werd bijgewoond door Koningin Beatrix. In juli 2001 werd een planetoïde vernoemd naar Hugo van Woerden: 10429 van Woerden.

Op 12 februari 2011 stelde het bestuur van de KNVWS de Hugo van Woerdenprijs in. Het is een prijs om activiteiten op het gebied van weer- of sterrenkunde te stimuleren van jongeren (t/m 25 jaar) die lid of vrijwilliger zijn van een bij de KNVWS aangesloten organisatie. Sinds 2012 is de prijs (een geldbedrag en een oorkonde) zesmaal toegekend. Misschien heeft Hugo enkele dagen voor zijn overlijden nog vernomen, dat op 1 september 2020 de prijs is toegekend aan een jongere die al jarenlang, net als Hugo zelf indertijd, meteoren waarneemt, aan meteoren rekent, en lezingen over meteoren geeft: Dušan Bettonvil (15 jaar). Dat zou hem ongetwijfeld zeer tevreden hebben gestemd.

Met het overlijden van Hugo van Woerden verliest sterrenkundig Nederland een vooraanstaand wetenschapper die veel heeft betekend voor zowel de professionele als de amateursterrenkunde. Bijna tot het laatst toe wist hij met zijn inbreng en enthousiasme amateurs te bewegen meteoren waar te nemen en onderzoek te doen, hetgeen ertoe heeft geleid dat de Werkgroep Meteoren nu op een hoog niveau waarnemingsresultaten voortbrengt en onderzoek doet. De leden zullen hem dat altijd erkentelijk blijven.

Met Hugo gaat een groot man heen.

Het bestuur van de Werkgroep Meteoren, Joost, Felix, Urijan en Sebastiaan.


Voormalig KNVWS-voorzitter Hugo van Woerden op 94-jarige leeftijd overleden
Groningse sterrenkundige Hugo van Woerden op 94-jarige leeftijd overleden

Interessant? Deel deze pagina:
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin
Pin on Pinterest
Pinterest
Print this page
Print
Email this to someone
email