Grote vuurbol 3 maart 2020

Afgelopen nacht 2 op 3 maart, rond half een, is door meer dan honderd waarnemers een heldere vuurbol rapporteert. De vuurbol is te zien geweest vanuit heel Nederland en verscheen in Duitsland net over de Nederlandse grens tussen Nijmegen en het Roergebied.

De vuurbol is ook vastgelegd op foto en video.

Meer informatie: kaart en videos en overzicht

Indicatie van het traject van de vuurbol, automatisch samengesteld uit alle waarnemingen dusver. De groene en rode ballonnetjes geven begin en eindpunt aan.
De vuurbol vanuit Utrecht, opgenomen met Allsky camera HHEBBES!, gedeeltelijk verborgen achter een regendruppel op de lens. Het spoor is periodiek onderbroken (10x per seconde) waaruit de tijdsduur (circa 3 sec) en snelheid wordt berekend als input voor bepaling van het traject in de atmosfeer en baan in het zonnestelsel.

Heeft U de vuurbol ook gezien? Ga dan naar: Meld een vuurbol

Boötiden in nacht van 3 op 4 januari

Fris in het nieuwe jaar is er meteen een kans om één van de grote meteorenzwermen te bekijken: de Boötiden, ook wel bekend als Quadrantiden. De zwerm is het beste te bekijken in de laatste 2 uur van der nacht. De omstandigheden dit jaar zijn heel goed (vooropgesteld dat het weer meewerkt): de Boötiden pieken dit jaar in de vroege ochtend van 3 op 4 januari, en de maan stoort niet.

De Boötiden hebben een moederlichaam dat geen komeet is maar een planetoïde (2003 EH1). Door de hoge inclinatie is de periode van hoge activiteit maar kort, circa 6 uur, en missen we ze daardoor gemakkelijk.

Dit jaar dus een mooie kans ze eens te zien.

Meer informatie: www.imo.net

Vuurbol vrijdagavond 12 April

Afgelopen vrijdag 12 April om kwart over elf ’s avonds verscheen een vuurbol boven het oosten van Nederland die door vele tientallen mensen werd gezien. De vuurbol is ook gefotografeerd door de HHEBBES! All-sky camera te Utrecht.

Vuurbol vanuit Utrecht. De kunstmatige onderbrekingen in het spoor (10x per seconde) geven een indicatie van tijdsduur en snelheid.

Kunstmatige meteoren

Fritz Zwicky (1889-1974) was een Zwitserse natuur- en sterrenkundige, die in 1943 hoofd van het onderzoeksdepartement werd van de toen nieuwe ‘Aerojet Engineering Corporation in Pasadena’ (Californië). Na de Tweede Wereldoorlog maakte hij deel uit van het Amerikaanse team dat naar Europa kwam om de Duitse rakettechologie te bemachtigen. Die technologie gebruikte hij later om kunstmatige meteoren te onderzoeken.

Toen Fritz Zwicky weer terug was in de Verenigde Staten begon hij uit te zoeken hoe de Duitse V2-rakettechologie kon worden ingezet voor de bestudering van  de hogere lagen van de aardatmosfeer. In die tijd werden de eigenschappen van de buitenste lagen van de dampkring onder meer gekarakteriseerd door het waarnemen van meteoren. Die methode had de nodige haken en ogen, en daarom stelde Zwicky voor kunstmatige meteoren te creëren, met behulp van raketten.

Kunstmatige meteoren met bekende eigenschappen

Met behulp van een raket, zo redeneerder Zwicky, kon een explosieve lading tot op grote hoogte worden gebracht, waarna de lading bij ontploffing metaalslakken wegslingert met een hypersnelheid. Die snelheid is vergelijkbaar met de 10 tot 15 kilometer per seconde waarmee de detonatiegolf van het explosief voortbeweegt. Een dergelijk hoge snelheid is voldoende om een kunstmatige meteoor te verkrijgen, waarvan de massa en samenstelling exact bekend is; aldus kan nauwkeurig de fysische en chemische eigenschappen van de dampkring op hoogten van 40 tot 110 kilometer worden bepaald.

Van tegenslag naar succes

De eerste proefneming met een explosieve lading gebeurde op 17 december 1947 met een van de Duitsers geconfisqueerde V2-raket. De kunstmatige meteoren die hij zou veroorzaken, zouden door telescopen op de grond kunnen worden waargenomen. Hoewel de V2-raket de beoogde hoogte van 188 kon bereiken, gingen de explosieve ladingen niet volgens planning af op hoogten van 37, 46 en 55 kilometer; de proef mislukt.

Jaren van meer testen volgden. In 1955 waren er succesvolle proeven met gebruikmaken van grote-hoogte-ballonnen. Deze successen maakten de weg vrij voor nieuwe experimenten met een raket, waarbij deze keer de tweetraps Aerobee-sondeerraket (onderzoeksraket) werd ingezet.

Op 16 oktober 1957 was het eindelijk zover. Een Aerobee-raket met het kunstmatige-meteoorexperiment aan boord, werd gelanceerd vanaf Holloman Air Force Base in New Mexico. Na 45 seconden was de tweede trap door zijn brandstof heen en klom de raket verder. Tien seconden later, op 56 kilometer hoogte, werd de experimentele lading afgescheiden. Na 36 seconden ontplofte die lading op ongeveer 85 kilometer hoogte. De flits die daarop volgde, kon gemakkelijk worden waargenomen, niet alleen met camera’s en telescopen in de omgeving, maar ook met de 46 centimeter en 1,2 meter Schmidt-telescopen van Mount Palomar Observatory, 1000 kilometer verderop. Die registreerden een groene flits van magnitude -5 tot -6.

Kunstmatige meteoor. De helderste lichtvlek op de opname is de kunstmatige meteoor die op 16 oktober 1957 met een Aerobee-sondeerraket werd veroorzaakt. Volgcamera’s wezen uit, dat ten minste één jet (bij pijl) de aarde ontsnapte en in een baan om de zon terechtkwam. De foto werd op 24 november 1957 door het ANP en andere persbureaus wereldkundig gemaakt. Foto: uit het archief van Sterrenwacht Halley.

In een baan om de zon

De explosie op 16 oktober veroorzaakte twee jets met aluminium kogeltjes, die met hypersnelheid uitdijden. Een ervan ging trager dan de ander, zo’n 3 tot 5 kilometer per seconde, en boog af naar de aarde; deze jet bestond uit zwaardere metalen slakken. De snellere en ook helderste jet had een snelheid van ten minste 15 kilometer per seconde. Aangezien de dampkring op 85 kilometer hoogte uiterste ijl is, is zo goed als zeker dat sommige van deze deeltjes boven de ontsnappingssnelheid van de aarde (11,2 kilometer per seconde) zijn uitgekomen en in een baan om de zon zijn aanbeland. Het onderzoek aan de dampkring door middel van kunstmatige meteoren, bracht dus een onverwachte primeur voor de Verenigde Staten met zich mee: de lancering van de eerste door mensen vervaardigde voorwerpen in een baan om de zon. Dat gebeurde twaalf dagen nadat de Russen de eerste kunstmaan, Spoetnik 1, in de kosmos brachten en daarmee het begin van het ruimtevaarttijdperk inluidden.

Het experiment van Zwicky met kunstmatige meteoren werd een groot succes. Maar zijn plannen om met zijn verbeterde technologie een bijdrage te leveren aan de verkenning van de ruimte legden het af tegen meer conventionelere rakettechnologie die voor dat doel werd ontwikkeld. Zwicky’s experiment bleek slechts een interessante voetnoot te zijn bij de ontstaansgeschiedenis van het ruimtetijdperk.

Kunstmatige meteoren op bestelling

Decennia later is er een nieuwe toepassing van kunstmatige meteoren bedacht en wel door een bedrijf in Tokio, ALE genaamd, dat zich presenteert als ‘Creator of the world’s first artificial shooting star creation technology’. Het bedrijf is opgericht door de ondernemer Lena Okajima, die op het idee kwam toen hij eind jaren 90 als student sterrenkunde de Leonidenregens zag.

ALE bereidt een spectaculair hemels vuurwerk voor, dat in 2020 boven de hoofden van de inwoners van Hiroshima zal worden ontstoken. ALE ontwikkelt sinds 2011 een technologie die het mogelijk maakt ‘vallende sterren’ na te bootsen door vanuit microsatellieten in een baan om de aarde kleine balletjes de dampkring in te sturen. Door de wrijving met de luchtmoleculen verbranden de balletjes, waarbij zij een heldere lichtgloed in allerlei kleuren uitzenden. Op deze wijze wordt een prachtige kleurrijke meteorenregen gesimuleerd, die op de grond in een gebied van 200 kilometer in diameter kan worden waargenomen. De balletjes verbranden helemaal, en vormen dus geen risico op de grond. Als deze meteorenshow een succes wordt in Hiroshima, zal die waarschijnlijk ook elders in de wereld worden vertoond.

Bronnen:

 


Tekstbijdrage: Urijan Poerink

Algemene Ledenvergadering 2018 en Winterborrel

Traditiegetrouw houdt de vereniging in de eerste weken van het jaar een nieuwjaars- of winterborrel in cafe Lijn 4 in Utrecht. Op 3 februari j.l. werd deze voorafgegaan door een algemene ledenvergadering.

Algemene ledenvergadering

Na een korte terugblik op het voorbije jaar, werden de financiën besproken. De penningmeester had ter inzage de kasboeken mee en besprak de huidige stand van zaken; 2017 werd met positief resultaat afgesloten. In samenspraak met de aanwezige leden is tevens een begroting vastgesteld waarin, naast de vaste lasten, ook budget beschikbaar is voor een nieuwe instrumentatieproject en het inslaglustrum van de Utrechtmeteoriet.

Dat laatste is een van de activiteiten in 2018 die uitvoeriger werd besproken. Op 2  juni 2018 is het 175 jaar geleden dat een meervoudige meteorietinslag plaatsvond in Utrecht. De werkgroep wilt bij dit 35ste inslaglustrum extra stil staan en zal in samenwerking met sterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht hier een gezamenlijk evenement voor ontwikkelen. In de vergadering werden daarom enkele mogelijke initiatieven besproken.

Naast het inslaglustrum staan er in 2018 nog meer dingen op stapel. De grote meteorenzwermen in augustus en december pakken weer goed uit qua maanstand en bieden goede kansen voor waarneemacties in Nederland en daarbuiten. In maart organiseert de Jongeren Werkgroep Sterrenkunde (JWG) een waarneemweekend waar o.a. meteoorwaarneemtechnieken aan bod komen. Het is een mooie gelegenheid om ook een jongere generatie waarnemers enthousiast te maken voor de meteoorastronomie. Ook de CAMS-dag en de meteorendag bieden dit jaar weer uitgelezen kansen om ervaringen uit te wisselen. En om het lijstje aan te vullen, werd in de vergadering het plan gemaakt om na de succesvolle excursie van vorig jaar, weer een voorjaarsexcursie te organiseren.

Bestuursmutatie

Afgelopen jaar heeft bestuurslid Roy Keeris kenbaar gemaakt te willen stoppen als secretaris van de Werkgroep. Sindsdien heeft Sebastiaan de Vet als secretaris ad-interim de werkzaamheden van Roy waargenomen. Tijdens de ALV is daarom het voorstel aan de leden voorgelegd om Sebastiaan aan te stellen als secretaris van de Werkgroep. Dit voorstel werd unaniem aangenomen. Met deze bestuursmutatie is er een vacature beschikbaar gekomen in het bestuur. Hiervoor zal in de loop van februari een vacature geplaatst worden op de website en onze sociale media.

Winterborrel

Na de afronding van de ALV sloten nog enkele leden aan voor de Winterborrel. Dankzij de informele sfeer deden al snel leuke en enthousiaste verhalen de ronde over meteoorwaarnemingen, meteorieten en andere facetten van onze brede hobby.

Het illustreert de verbindende factor die de Werkgroep kan zijn voor meteoorwaarnemers en -liefhebbers in Nederland. Het bestuur wilt zich daarom in 2018 weer actief blijven inzetten voor deze ‘community building’ door het organiseren van aantrekkelijke activiteiten en acties voor de leden. Heb je leuke ideeën of wil je als werkgroeplid ergens aan bijdragen, dan stellen we dat natuurlijk zeer op prijs! We zijn immers een werkgroep vóór en dóór meteoorwaarnemers en -liefhebbers.