Bezoeklocaties voor de Perseïden in 2020

Kijken naar de vallende sterren van de Perseïdenzwerm is natuurlijk leuk, maar in goed gezelschap (op een veilige 1,5-meter afstand) maakt dit het meteorenkijken nog veel gezelliger. We hebben daarom voor je op een rij gezet waar er dit jaar in Nederland publiekssterrenwachten een speciale avond organiseren rondom de Perseïden.

De Perseïden pieken in 2020 op 12 augustus, en daarom worden veel activiteiten op de avond van 12 op 13 augustus georganiseerd. Een rondgang langs de websites van verschillende sterrenkundige verenigingen en sterrenwachten leert dat er woensdag 12 augustus een aantal plekken in Nederland zijn waar speciale kijkavonden worden georganiseerd om naar de Perseïden te kijken. Op enkele locaties is dat voor leden van de vereniging, terwijl anderen  een evenement organiseren dat voor het publiek toegankelijk is. Als gevolg van de coronamaatregelen zijn er dit jaar minder locaties actief met een speciale Perseïdenavond. Kijk dus op de website van de betreffende locatie wat er mogelijk is, of je mee kunt doen (en moet aanmelden) en vooral of het doorgaat in geval van tegenvallende weersomstandigheden.

Bezoeklocaties in Nederland

  • Volkssterrenwacht Philippus Lansbergen in Middelburg organiseert woensdag 12 augustus een thema-avond op de sterrenwacht over de Perseïden. – reserveren verplicht
  • Volkssterrenwacht Bussloo organiseert op woensdagavond 12 augustus 2020 vanaf 22:00 een speciale openlucht-kijkavond op het terrein bij de sterrenwacht. Vanaf een ‘zeepkist’ krijgt het publiek van een deskundige uitleg over de zomerhemel en de Perseïden – volgeboekt!
  • Bij de Jan Paagman Sterrenwacht in Asten kun je op woensdag 12 augustus om 21:00 tijdens hun Perseïdenavond in he topen veld bij de sterrenwacht (mits het weer gunstig is) naar meteoren komen kijken.
  • Volksterrenwacht De Jager op Texel zal, mits het helder is, op woensdag 12 augustus vanaf 22:00 uur een speciale kijkavond organiseren om gezamenlijk naar de meteorenzwerm Perseiden te kijken op het voorplein van Ecomare. – reserveren verplicht
  • Sterrenwacht Rijswijk heeft op woensdag 12 augustus een waarneemactie van de Perseïden meteorenzwerm voor donateurs van hun sterrenwacht. – voor donateurs

Unieke livestream

Eveneens op 12 augustus verzorgen de vrijwilligers van CAMRAS radiotelescoop in Dwingeloo om 20:00 uur een speciale livestream over het waarnemen van meteoren met radio. Dat doen ze niet met de grote radiotelescoop, maar met een kleine antenne, een radiobaken in België of Frankrijk en met software die de door de antenne opgevangen radiogolven verwerkt. De livestream duurt ongeveer een halfuur en tijdens de demonstratie kan je via de chat functie van YouTube vragen stellen.

Tot slot: let op de weersverwachting

Op basis van onze tips natuurlijk al een goede waarneemplek op het oog (zo niet: lees de tips en alles over de Perseïden van 2020), dus daarom is het de komende dagen een goed moment om ook in de gaten hoe het weer gaat uitpakken. Pak je kans in de vroege uurtjes van 12 augustus én op de avond van 12-13 augustus om zoveel mogelijk meteoren te zien. Wordt het onverhoopt bewolkt, bedenk dat je door een gat in het wolkendek natuurlijk véél minder meteoren ziet dan bij volledige heldere hemel.

Waar je ook naar toe gaat en hoe het weer ook uitpakt, in elk geval veel kijkplezier!


Staat jouw vereninging of activiteit hier nog niet bij? Laat het ons weten! Laatste update: 11 augustus, 08:00 uur.

Meteorenkijken tijdens warme zomernachten dankzij Perseïden 2020

Augustus is weer dé maand om ‘vallende sterren’ te tellen. De populaire Perseïden maken dan weer hun entree aan de nachtelijke sterrenhemel. De jaarlijks terugkerende meteorenzwerm is dit jaar in de nacht van 12-13 augustus aantrekkelijk om te bekijken, omdat de maan het eerste deel van de avond en nacht nauwelijk stoort.

Elk jaar in de week rond 12-13 augustus kun je meteoren (‘vallende sterren’) zien van de Perseïdenzwerm. De maan is dit jaar in het laatste kwartier en dat betekend dat de doorgaans gunstige uren voor meteoorwaarnemers na middernacht wat meer storend licht van de maan krijgen. Dat hoeft dit jaar geen probleem te zijn, want de brede piek van deze meteorenzwerm wordt volgens IMO verwacht tussen 10:00 en 23:00 uur Nederlandse tijd op woensdag 12 augustus. Op 12 augustus is het later op de avond na 22:30 uur, zodra het donker wordt, een mooi moment om te beginnen met kijken. Het aantal meteoren neemt dan toe naarmate het sterrenbeeld Perseus ook hoger aan de hemel klimt, want daar ligt de plek waaruit de meteoren wegschieten (de ‘radiant’) met een snelheid van zo’n 60 km/s. Ook de dagen ervoor en erna kun je meer meteoren zien dan gebruikelijk. Het warme zomerweer maakt deze avonden en nachten daarom ook erg aantrekkelijk om te gaan kijken, mits het natuurlijk onbewolkt is.

Twee perseïden, waargenomen vanuit Buisscheure in de nacht van 11 op 12 augustus, Noord-Frankrijk. Foto: Roy Keeris
Twee perseïden, waargenomen vanuit Buisscheure in de nacht van 11 op 12 augustus 2016, Noord-Frankrijk. Foto: Roy Keeris

In het kort: wat staat er te gebeuren?

Augustus is sinds jaar en dag dé maand om naar meteoren te kijken. Dit lichtfenomeen ontstaat hoog in onze atmosfeer als kleine stofdeeltjes uit het stofspoor van de komeet 109P/Swift-Tuttle in grote aantallen de atmosfeer van de aarde binnenvliegen en oplichten. Aangezien het er veel zijn, lijken ze vanuit het sterrenbeeld Perseus in alle richtingen weg te schieten. Hierdoor noemen sterrenkundigen deze meteorenzwerm de Perseïden. De meteorenzwerm heeft een brede piek, dus er is een ruime periode waarin je veel meteoren kunt waarnemen. Vooral op de late avond en nacht van 11-12 en 12-13 augustus zie je de meeste meteoren aan de sterrenhemel, doordat de aarde dan het stoffigste deel van het komeetspoor doorkruist. Blijf met lekker weer dus wat langer buiten en kijk vooral na middernacht om de meeste meteoren te zien.

Kijktips

Meteorenkijken is erg makkelijk omdat je er geen speciale apparatuur voor nodig hebt. Kleed je wel warm aan of neem een deken mee, zoek een geschikte donkere plek en kijk (met pauzes) een uur of langer omhoog. Aangezien meteoren overal aan de hemel verschijnen, hoef je dus niet in een specifieke richting te kijken om iets van de activiteit van de Perseïden te bespeuren. Vanwege de storende invloed van de maan is het goed om in een andere richting te kijken, waar de hemel donkerder is. Je kunt natuurlijk ook op andere manieren deze meteoren waarnemen en vastleggen. Onderaan dit artikel vind je daarom een aantal bruikbare waarneemtips.

Wat moet je verder weten van de Perseïden in 2020?

De Perseïdenzwerm is een van de actiefste meteorenzwermen van het jaar. Dankzij de (doorgaans) aangename weersomstandigheden midden in de vakantieperiode en het grote aantal meteoren dat je per uur kunt zien, is deze zwerm voor veel mensen een buitenkans om naar meteoren te kijken. De maximale activiteit van de Perseïden ligt onder perfecte, gestandaardiseerde omstandigheden rond de 110 meteoren per uur. Dat is de actuele waarde die je in veel tabellen en lijstjes tegenkomt. Zoveel meteoren zie je er echter nooit. Het aantal meteoren dat je kunt zien, wordt namelijk bepaald door drie dingen: het tijdstip waarop je kijkt, de mate van duisternis (of: lichtvervuiling) en het deel van de sterrenhemel dat je kunt zien.

Ga allereerst op het juiste tijdstip naar buiten, want dat bepaalt hoe actief de zwerm is en hoe hoog de radiant (het punt waaruit de meteoren in het sterrenbeeld Perseus ontspringen) aan de hemel staat. Net na zonsondergang op 12 augustus staat de radiant nog laag boven de horizon en je ziet daardoor vrij weinig meteoren. Het aantal loopt op naarmate de avond en nacht naar dinsdag 13 augustus vordert en het sterrenbeeld Perseus hoger aan de hemel klimt. De periode waarin de meeste Perseïden per uur zichtbaar zijn, ligt daarom tussen middernacht en zonsopkomst. Vanwege het moment van de piek en de maanfase is het aantrekkelijk om ook al voor de opkomst van de maan rond 00:49 uur al naar meteoren te gaan kijken.

Trek je erop uit en wil je de beste kans hebben om veel meteoren te zien? Zoek dan vooral een donkere plek met zo min mogelijk omgevingslicht om naar de Perseïden te kijken; hoe donkerder hoe beter. Probeer ook een plek uit te kiezen waar je zoveel mogelijk van de sterrenhemel boven je ziet, zonder hinder van hoge bomen, gebouwen of bewolking, zodat er naar verhouding ook meer meteoren zichtbaar zijn.

Welke factoren hebben invloed op het aantal meteoren dat je ziet? Drie zijn het belangrijkste. Het tijdstip waarop je kijkt bepaalt de hoogte van de radiant en daarmee het aantal meteoren dat je per uur ziet. De duisternis, of beter gezegd de mate van lichtvervuiling, én de hoeveelheid vrij zicht (‘hemelzichtbaarheid’) bepalen samen hoeveel er van het aantal zichtbare meteoren wegvallen.

Waarnemers in Nederland kunnen dankzij de zwermactiviteit van de Perseïden later in de nacht tussen de 30-45 meteoren per uur zien. Bedenk wel dat het aantal meteoren voor waarnemers in verschillende delen van Nederland zal verschillen en dat het vooral in en rond de grote steden veel lager kan uitvallen als gevolg van de lichtvervuiling en een beperkter zicht op de sterrenhemel. Bereid je dus goed voor en houd rekening met onze drie tips: tijdstip, duisternis en vrij zicht op de sterrenhemel.

Weersomstandigheden

De vooruitzichten zijn aantrekkelijk met warme avonden die het kijken aangenaam kunnen maken. Maar wat als de weersomstandigheden tijdens de maximumnacht (woensdag 12 op donderdag 13 augustus) zelf onverhoopt tegenvallen? Geen nood, houd de weersverwachtingen de dagen voor het maximum goed in de gaten en probeer in de nachten vóór en ná de maximumnacht ook naar boven te kijken, al zijn er dan wel een stuk minder meteoren zichtbaar. Ook in de nachten van 11-12 en 13-14 augustus heb je dus goede kansen om Perseïden te zien. De kans op bewolking (of de opklaringen) kun je in de gaten houden met de ‘wolkenverwachting’ van MeteoCiel. Bedenk wel dat je door een gat in het wolkendek veel minder meteoren ziet dan bij een volledige onbewolkte hemel, dus je zult dan wat meer geduld moeten hebben om enkele Perseïden te kunnen zien.

Waarneemcampagne

Naast het recreatief kijken naar de meteoren van de Perseïdenzwermen hebben een aantal astronomen samen met leden van de Werkgroep Meteoren een waarneemcampagne opgezet. Ze gaan proberen met de Nederlandse LOFAR radiotelescoop meteoren te detecteren en die gelijktijdig waar te nemen met meteorencamera’s. Hiervoor wordt er vanaf verschillende plekken in Nederland naar hetzelfde stuk luchtruim gekeken. De resultaten van de campagne worden pas later dit jaar verwacht.

LINKS NAAR MEER ACHTERGRONDINFORMATIE:

Orgineel gepubliceerd op 6 augustus. Laatste update: 6 augustus 2020 12:00 uur.

Komende nachten bescheiden aantal meteoren van Lyridenzwerm, meeste op woensdag

In de nacht van dinsdag 21 op woensdag 22 april wordt het maximum van de Lyriden-meteorenzwerm verwacht. Als de sporen van de meteoren die bij deze zwerm behoren naar achteren worden verlengd, dan lijken ze uit het sterrenbeeld Lier te komen. De zwerm is een leuke kans om tijdens de #coronacrisis meteoren te kijken, maar verwacht geen vuurwerk.

De zwerm kan het beste tussen middernacht en de ochtendschemering worden bekeken. In de loop van de nacht zal het sterrenbeeld Lier (het vluchtpunt waaruit de meteoren wegschieten en waaraan de meteorenzwerm zijn naam aan dankt) steeds hoger aan de hemel klimmen waardoor het aantal meteoren bij een heldere en donkere hemel kan oplopen tot zo’n 5 tot 10 per uur. Dat aantal kun je alleen omstreeks 4 uur ’s ochtend verwachten.

Foto van een Lyride. Deze Lyride werd in 2001 gelijktijdig waargenomen door meteoorwaarnemers van de Werkgroep Meteoren vanuit Heesch en Meteren. Op deze manier kunnen uit gelijktijdige waarnemingen banen worden uitgerekend. De opname werd gemaakt met een camera met beeldversterker, tegenwoordig kan dat met gevoelige beveiligingscamera’s en speciale software.

Compositie van vier Lyriden, opgenomen afgelopen nacht, 20 op 21 April vanuit Utrecht, met een gevoelige beveiligingscamera. De onderbrekingen zijn kunstmatig en vertellen iets over tijdsduur en snelheid van de meteoor. Eén onderbreking duurt 1/25e seconde.

Gunstige omstandigheden, toch kanttekening

Er is dit jaar geen storend maanlicht. De omstandigheden zijn daarom goed om de meteoren te zien. Joost Hartman, voorzitter van de Werkgroep Meteoren, plaats toch een duidelijke kanttekening. “De activiteit van deze zwerm is laag en daardoor ook het aantal vallende sterren dat je van deze zwerm kunt zien. Tóch is het een leuke kans om in deze coronacrisis naar meteoren te kijken. Je kunt van schonere lucht en heldere nacht gebruik maken om enkele meteoren van deze zwerm te zien.”

Verschillende factoren beïnvloeden het aantal meteoren dat je kunt zien. Lees hier wat het zichtbare aantal meteoren beïnvloedt. Liefhebbers kunnen ook later in het jaar meteoren zien, zoals de Perseïden in augustus waarvan er doorgaans veel meer te zien zijn dan tijdens de Lyriden.

Boötiden 2020 goed te zien geweest

Wanneer het weer het toelaat en de omstandigheden gunstig zijn, vormen de Boötiden in het allereerste begin van het nieuwe jaar altijd een leuk toetje van de kerstvakantie. 2020 was zo’n jaar. En de Boötiden bleken heel goed te zien.

Het Boötiden maximum valt typisch op 3-4 januari en in de nanacht -wanneer de Boötiden het beste te zien zijn omdat pas dan de radiant naar redelijke hoogte stijgt-, zou de maan dit jaar niet storen. Daarnaast zou ook het theoretische maximum dicht daarbij vallen: rond 08h UT (09h MET). Dat is belangrijk want de piek van de Boötiden is maar kort, het Full Width at Half Mean, FWHM, bedraagt niet meer dan 6-10 uur.

Dit jaar was een bijkomend geluk dat ik zelf op La Palma verbleef, wat ook nog eens ruim 20 graden westelijker ligt. Ook gunstig, want dat brengt het piektijdstip nog dichter bij de nanacht, hoewel de radiant er wel lager staat. La Palma heeft uiteraard ook heel wat grotere kansen op helder weer dan Nederland in januari. 

Het bleek uiteindelijk zowel in Nederland als La Palma helder te zijn waardoor de zwerm vanaf vele plaatsen goed te zien was zowel met het blote oog als wel met foto- en video netwerken van meteorenwaarnemers (KNVWS Werkgroep Meteoren, Dutch Meteor Society/CAMS).

Op La Palma waren de omstandigheden zelfs exceptioneel goed. Op de op 2350m hoogte gelegen Roque de los Muchachos sterrenwacht konden de Boötiden waargenomen van 04:00 tot 07:00 UT bij temperaturen van circa 10 graden hoewel wel vergezeld door een soms venijnig windje. De helderheid van de hemel was zo goed dat in het eerste deel van de nacht een grensmagnitude van boven +7 kon worden gehaald. Open sterrenhopen als M44 (Kribbe) en Hoofdhaar van Berenice sprongen eruit en leken zo helder en opvallend als de Pleiaden in Nederland. Onder zo’n sterrenhemel zijn, omringd door een tiental telescoopkoepels, met hun kijkers stilzwijgend turend naar al dat moois, slechts af en toe een geluidje makend met het draaien van hun mechanismes, is een onbeschrijflijke mooie ervaring.

De avond van het maximum met zicht op het bijna voltooid visitor center van de Roque de los Muchachos sterrenwacht, en op de achtergrond een aantal van de telescopen (vlnr WHT, SST, DOT, NOT, TNG, GTC).

Halverwege de waarneemperiode werd vanuit het westen ook het zodiakaal licht onmiskenbaar zichtbaar, als grote driehoek, als directe getuige van al het piepkleine stof waar -naast onze meteoroïden- ons zonnestelsel vol mee is.

Boötiden zijn door hun lage snelheid prachtig om te zien. In totaal werden 177 meteoren waargenomen in 2h en 54 minuten, waarvan 117 Boötiden. Het hoogste aantal was 14 Boötiden in 5 minuten rond 05.45 UT. Een vijftal daarvan verscheen binnen 5 seconden. Twee paar Boötiden verschenen tegelijkertijd, waarvan het eerste paar parallel naast elkaar. Een ander paar verscheen kort na elkaar langs het zelfde traject. Hoewel heel veel zwakke werden waargenomen, waren er ook veel helderdere exemplaren, 10% was magnitude 0 of helderder, de helderste twee waren allebei -3. Vuurbollen werden niet waargenomen.

In de waarneemperiode liep het aantal meteoren per tijdseenheid gestaag op als gevolg van de toenemende radianthoogte; de Zenithal Hourly Rate, ZHR, varieerde tussen ca. 50 en 90.

Actual Live Zenith Hourly Rate from observers from the International Meteor Organization IMO (Source IMO).

Naast Boötiden was ook duidelijk activiteit van de December Leo Minoriden (DLM) merkbaar (7 stuks). Anti-helion radiant 6 stuks) en werden vele sporadische meteoren gezien (47).

Op de top van het eiland La Palma, 2300m, boven de inversielaag, met in de verte Tenerife, in de vroege ochtend van 4 januari, net voor zonsopkomst.

Meer informatie over de resultaten van de Boötiden: https://www.imo.net/members/imo_live_shower/summary?shower=QUA&year=2020

Een bijdrage van werkgroeplid Felix Bettonvil

Bezoeklocaties voor de Perseïden in 2019

Kijken naar de vallende sterren van de Perseïdenzwerm is natuurlijk leuk, maar in goed gezelschap maakt dit het meteorenkijken nog veel gezelliger. We hebben daarom voor je op een rij gezet waar er dit jaar in Nederland publiekssterrenwachten een speciale avond organiseren rondom de Perseïden.

Een rondgang langs de websites van verschillende sterrenkundige verenigingen en sterrenwachten leert dat er de komende dagen een aantal plekken in Nederland zijn waar speciale kijkavonden worden georganiseerd om naar de Perseïden te kijken. Op enkele locaties is dat voor leden van de vereniging, terwijl anderen  een evenement organiseren dat voor het publiek toegankelijk is. Kijk dus op de website van de betreffende locatie wat er mogelijk is, of je mee kunt doen en vooral of het doorgaat in geval van tegenvallende weersomstandigheden.

Locaties in Nederland
  • Volkssterrenwacht Bussloo staat op vrijdag 9 augustus tijdens de kijkavond alvast stil bij de vallende sterren aan de augustushemel.
  • Astra Alteria in Kootwijkerbroek organiseert voor leden en introducees op maandag 12 augustus een Perseïden BBQ.
  • Sterrenwacht Mercurius in Dordrecht is op zaterdagavond 10 augustus open tot middernacht geopend voor het publiek.
  • Sterrenwacht Midden Nederland en Stichting fietsboot Eemlijn organiseren op 12 augustus samen een vaartocht om vanaf de Eem naar de vallende sterren te kijken.
  • De Jan Paagman Sterrenwacht in Asten is op maandag 12 augustus om 21:00 open en organiseert een Perseïdenavond.
  • Op Texel zal Volksterrenwacht De Jager, mits het helder is, op maandag 12 augustus vanaf 21:30 uur een speciale extra kijkavond voor het publiek organiseren.
  • Observeum – museum & sterrenwacht is op 12 augustus open vanaf 22:00 uur tot 1:00 en gaan kijken naar de Perseïden meteorenzwerm.
  • Sterrenwacht Rijswijk heeft op dinsdag 13 augustus van 21.00-00.00 uur voor haar donateurs een waarneemactie tijdens de Perseïden.
  • De Cosmos Sterrenwacht in Lattrop opent op dinsdag 13 augustus de deuren vanaf 21:30 voor wie naar de Perseïden wilt kijken.
  • De Waddenvereniging gaat op 13 augustus van 19.00-00.00 uur met het gerestaureerde zeilschip De Willem Jacob de Waddenzee op.

Tot slot: let op de weersomstandigheden

Momenteel ziet het weer rond het maximum van de Perseïden er in de langetermijnverwachtingen wat wisselvallig uit. Je hebt op basis van onze eerdere tips natuurlijk al een goede waarneemplek op het oog (zo niet: lees de tips en alles over de Perseïden van 2019), dus daarom is het de komende dagen een goed moment om ook in de gaten hoe het weer gaat uitpakken. En bedenk dat je door een gat in het wolkendek natuurlijk véél minder meteoren ziet dan bij volledige heldere hemel. Waar je ook naar toe gaat en hoe het uitpakt, in elk geval veel kijkplezier!


Staat jouw vereninging of activiteit hier nog niet bij? Laat het ons weten! Laatste update: 7 augustus, 14:00 uur.